یکی از استادکاران برجسته ی اصفهان که در زمینه ی مرمت بناهای تاریخی، آثار بی شماری از خود به یادگار گذاشته، مرحوم استاد علی منشئی معمار سنتی اصفهانی است.

مرحوم منشئی در خانواده ای متولد شد که معماری و بنایی پیشه ی مردان آن بود و در فامیلی رشد کرد که این حرفه از نسلی به نسل دیگر منتقل شده بود. استاد علی در سال 1287 خورشیدی در شهر اصفهان به دنیا آمد. پدر او استاد عبدالمجید از معمارانی بود که در زمان خود از شهرت فراوان برخوردار بود و در مرمت و بازسازی بناهای تاریخی، مخصوصا مساجد مهارت بسیار داشت. عموهای وی نیز در اصفهان چهره های شناخته شده ای بودند که در آن روزگار نامشان در کنار بزرگانی همچون معتمد البناء و سنمارها بر سر زبان ها جاری بود.

مرحوم استاد علی، فنون و رموز معماری را نزد پدر و عموها به خوبی فرا گرفت. به گفته ی کسانی که او را به خاطر می آورند و با تأیید مهندس محمود منشئی فرزند او، استاد علی از همان آغاز به دنبال کاری تازه بود. او می خواست ابتکاراتی را در مرمت بناها به منصه ی ظهور برساند که همکاران

دیگرش تا آن روز انجام نداده بودند.

در سال 1306 خورشیدی، استاد علی به خدمت نظام وظیفه فراخوانده شد. او در پادگان پیاده ی اصفهان سرباز وظیفه شد. در این هنگام استاد منشئی 18ساله بود و علاوه بر آنچه در معماری و مرمت بناها فرا گرفته بود، می توانست به خوبی بخواند و بنویسد. در آن زمان تعداد افراد با سواد بسیار کم بودند. به زودی استاد علی در محیط سربازی که اجباری، ناميده مي شد، به عنوان معمار و بنا شناخته شد و مورد توجه فرماندهان قرار گرفت. چند ماهي از خدمت نظام او نگذشته بود که ساخت شیروانی ها و سقف های سالن های پادگان اصفهان به او محول شد. او سفارشات فرماندگان و افسران پادگان را به خوبی انجام داد در حالی که ذوق و شوق و علاقه ی او به آثار تاریخی اصفهان هر آن بیشتر میشد. مرحوم منشی در طول خدمت نظام وظیفه چند کار دیگر نیز انجام داد. گاه نیز مختصر فعالیت هایی در زمینه ی مرمت بناها در فرصت تعطیلات و مرخصی ها انجام می داد. پس از پایان خدمت نظام وظیفه در کنار پدر به کار مرمت بناها ادامه داد. به زودی پدر و عموها و به طور کلی استادکاران ممتاز اصفهانی که بعضا مشکل پسند و بهانه گیر بودند، نسبت به استادی او اعتراف نمودند. با مطالعه ی مرمت های انجام شده در بناهای اصفهان و بررسی سوابق خدمتی استادکارانی همچون مرحوم معارفی و مرحومین سنمارها، مشخص می شود که مرحوم استاد علی منشئی در کنار این اساتید و همزمان با آنها به کار مرمت بناها مشغول بوده است و تأثیری که در حفظ و احیای برخی آثار اصفهان داشته، به هیچ روی کمتر از این بزرگان نبوده است . از سال 1309 به بعد که اداره ی عتیقات در کشور تأسیس شد وشعبه ای از آن در اصفهان نیز شروع به کار کرد، اقدامات مرحوم منشئی بیشتر زیر نظر این اداره و با تایید کارشناسانی همچون آندره گدار فرانسوی و مرحوم مصطفوی و مرحوم روانبد بوده است. علاقه به بناهای تاریخی باعث شد تا مرحوم منشئی، شبکه سازی و طراحی آن را نیز به خوبی فراگیرد و در برخی از آثار علاوه بر مرمت معماری، پنجره های مشبک بناها را نیز طراحی کرده، آنها را شخصا ساخته و نصب نماید. از سال 1333 به بعد، فرزند ارشد استاد علی به نام رضا و پس از چندی فرزند دیگر او محمود نیز به پدر پیوستند. این دو برادر بعدها از معماران سنتی خوب اصفهان شدند. از استاد علی منشئی آثار بسیاری بر جا مانده است. ذکر تمامی این آثار به دلیل گذشت زمان و عدم ثبت بسیاری از آنها از یک سو، و محدود بودن صفحات این مقاله از سوی دیگر مقدور نیست. اهم آنها عبارتند از :

. مرمت ایوان بزرگ و گنبد مسجد امام. این مرمت با روش مهاربندی آهنی (بوکسل) انجام شده است.

. مرمت کتیبه ی گریو گنبد مسجد امام.

. مرمت سر در ورودی مسجد جامع و کاربندی آن نیز از اقدامات مرحوم استاد علی منشئی است.

. مهاربندی و مرمت دو مناره ی مسجد جامع اصفهان. این کار در آن روزگار مورد توجه بسیاری از کارشناسان قرار گرفت.

. مرمت صفه ی شاگرد در مسجد جامع اصفهان

. تعویض ستون های چهلستون برای استحکام بخشی آنها این اقدامات که با مهاربندی ستون ها انجام شد، زیر نظر گالدیری ایتالیایی انجام شد.

. مهاربندی دور تا دور گنبد امامزاده اسماعیل و استحکام بخشی پی های این بنا . این مرحله از مرمت ها را استاد منشئی به اتفاق مرحوم استاد حسین

معارفی انجام داده است.

. در جریان طغیان رودخانه ی زاینده رود حدود سال 1334 خورشیدی – پایه های پل شهرستان تماما دستخوش امواج شد و این اثر متعلق به ادوار قبل از اسلام، جدا در خطر نابودی و اضمحلال قرار گرفت. در آن روزگار پل شهرستان خارج از شهر قرار داشت. مرحوم منشئی با زحمت بسیار سنگ هایی را از اطراف به محل بنا حمل کرد تا زیر پایه های پل را مهار بندی و استحکام بخشی کند. این کار به خوبی انجام شد. کارشناسانی که بعد از اتمام مرمت، پل را دیدند و نسبت به شدت خرابی پل نیز وقوف کامل داشتند بر این نکته تأکید کردند که اگر اقدامات مرحوم منشئی نبود، چه بسا امروز این اثر نفیس و منحصر به فرد، دیگر وجود نداشت و همچون ده ها بنای برجسته ای که با تیشه ی بیداد مسعود میرزا ظل السلطان نابود شدند، پل شهرستان نیز با طغیان زاینده رود از بین می رفت و از آن جز نامی باقی نمی ماند.

. مرمت سقف عالی قاپو و ستون های آن از دیگر اقدامات مرحوم استاد علی منشئی است.

– طراحی و نصب کلیه ی پنجره های مشبک این عمارت با شکوه نیز به وسیله ی استاد منشئي انجام شد.

. در حدود 60 سال پيش، ساختمان تالار تيموري در وضعيت بسيار بدي قرار داشت. عدم رسيدگي به جا وگذشت ده ها سال آنچنان اين ساختمان دوره ي تيموريان را سست کرده بود که هر آينه امکان ريزش آن وجود داشت. با مهاربندي و استحکام بخشي استاد منشئي، اين ساختمان نه تنها تخريب نشد بلکه از آن پس در اختيار باشگاه افسران قرار گرفت. اين ساختمان در حال حاضر به موزه ي تاريخ طبيعي اختصاص يافته است. مهاربندي مرحوم علي منشئي هنوز نيز پابرجاست ومهاربندي جديدي جايگزين آن نشده است

. در سال هاي 1345 و 1346 عمارت هشت بهشت در وضعيت مطلوبي نبود. در اين بنا نيز مهار بندي و استحکام بخشي اصولي و صحيحي که به وسيله ي استاد منشئي انجام گرفت موجب شد تا اين کاخ زيباي صفوي از گزند تخريب ايمن بماند.

مرحوم منشئي در خارج از شهر اصفهان نيز اقدامات مرمتي بسياري انجام داد که برخي از آنها عبارتند از:

. مهاربندي و استحکام بخشي گنبد اصلي مجموعه ي برسيان.

. مهاربندي قلعه ي مخصوص چادگان.

. در مشهد مقدس نيز مرمت هاي بسياري انجام داد. در حرم مطهر حضرت امام رضا (عليه السلام) پنجره هاي مشبک زيادي را طراحي و پس از ساخت نصب نمود.

مرحوم استاد علي منشئي در زمينه ي گره چيني وشبکه سازي نيز شاگرداني مستعد تربيت کرد که برخي از آنها عبارتند از:

. مرحوم حاج عباس نم نبات، استاد حاج حسن عشاقي، استاد امر الله استادان فر، حاج عباس شبکه ساز و استاد يحيي شبکه ساز.

از مرحوم منشئي دو فرزند پسر و دو فرزند دختر باقي ماند. پسران او، مرحوم استاد رضا منشئي و مهندس محمود منشئي هر دو به راه پدر رفته و در زمينه ي مرمت بناهاي تاريخي منشاء خدماتي شده اند.

مرحوم استاد علي منشئي در سال 1349 خورشيدي در سن 62 سالگي در اصفهان وفات يافت. [1]