استاد اصغر پنجه پور یکی از بهترین معرق کارانی است که در معرفی این هنر به دوستداران آن، نقشی به سزا داشته است. وی با استفاده از محضر دایی هنرمندش، استاد اسماعیل کاظم پور، استاد حسین کاشی تراش و استاد رزاق یزدی توانسته است در کوتاه ترین زمان ظرایف و رموز هنر معرق و مشبک را به خوبی فرا گیرد.
استاد اصغر پنجه پور در سال 1309 شمسی در اصفهان به دنیا آمد. وقتی به 7 سالگی رسید به علت عدم استطاعت مالی خانواده، او را به استاد اسماعیل کاظم پور دایی اش سپردند. و این در حالی بود که استاد اسماعیل خود بیش از چند سالی با استاد اصغر اختلاف سن نداشته و از شاگردان استاد حسین کاشی تراش بود.
استاد پنجه پور به زودی دقایق هنر کاشی کاری را فرا گرفت. وی در سن 16 سالگی به یزد رفت و به شاگردی یکی از بهترین معماران و کاشی کاران این هنر به نام استاد حسن رزاق یزدی در آمد. استاد حسن در آن روزگار مسجد جامع یزد را مرمت و باز سازی می کرد. متأسفانه کار شاگردی استاد حسن دیری نپایید، چرا که اندکی بعد از شروع کار، استاد حسن در گذشت. اما مرحوم وزیری روحانی برجسته ی یزد، که کتابخانه ی مشهور او در یزد یکی از بهترین و بزرگترین مراکز فرهنگی کشور ماست و خود آن مرحوم نیز از محققان و پژوهشگران بزرگ تاریخ یزد بوده است، به استاد اصغر جوان تکلیف کرد در یزد بماند و کارهای استاد مرحومش را ادامه دهد.
اولین کاری که به استاد اصغر پیشنهاد شد مرمت شبستان و الاضلاع اطراف محراب مسجد جامع یزد بود. وی به خوبی از عهده ی این کار بر آمد و با آن که سواد خواندن و نوشتن نداشت، کتیبه ی بالای محراب مسجد را نیز با توجه به تصاویر موجود، مورد مرمت قرار داد. استاد پنجه پور در مصاحبه ای گفته است که کار در مسجد جامع کبیر یزد، به مثابه ی کلاسی بود که هر آن بر دانسته ها و تجارب او می افزود.
اصغر جوان حتی شب ها نیز در مسجد می خوابید. پس از مدتی به تهران آمد و در حصارک کرج در کنار معماران به فراگیری رموز معماری پرداخت، تا این که شنید در مسجد شیشه ی تهران عده ای کاشی کار اصفهانی سرگرم کار هستند. به تهران رفت و در آنجا بار دیگر استاد و دایی اش، اسماعیل کاظم پور را دید و در کنار او به کار پرداخت. پس از اتمام کار تهران به قم آمد و در مدرسه ی حجتیه ی قم به کار مشغول شد. در آن زمان استاد حسین برهانی کاشی کار و کاشی ساز معروف در این مدرسه کار می کرد. استاد برهانی با کاشی کاری مسجد دانشگاه تهران و سردر مسجد بروجردی توانسته بود به عنوان استادی مسلم، شهرت کسب نماید. بنابراین در 22 سالگی از طرف مسئولان آستان حضرت معصومه (سلام الله علیها) مأمور شد تا محراب موزه ی قم را مرمت کند. استاد پنجه پور خود می گوید که این کار آن قدر مهم و ظریف بود که کمتر کسی می توانست باور کند جوانی در این سن و سال از عهده ی انجام آن بر آید. اما استاد اصغر پنجه پور، محراب موزه ی قم را به خوبی مرمت کرد و کار او مورد تایید استادکاران قرار گرفت. استاد اصغر پنجه پور در اکثر شهرهای ایران کار کرده است اما همه ی آنها را به خاطر نمی آورد. اهم کارهایی را که استاد پنجه پور انجام داده است عبارتند از:
– محراب مسجد جوب شور در قم.
– کلیه ی کاشی کاری های مجلس شورای ملی سابق.
– قسمتی از سردر کاخ نیاوران.
– مسجد کبود تبریز.
– حسینه ی طوقچی.
– کاشی کاری حسینیه ی سید محمد آقا در یزد. طراح کاشی های این حسینیه که 3000 مترمربع مساحت را در بر می گیرد، استاد محمد کاشی تراش و حاج عباس کرباسیون بوده اند.
– ساخت 63 محراب در شهرهای مختلف.
– کاشی کاری مسجد بروجردی در قم.
از دیگر فعالیت های او، کارهای کوچک به صورت مشبک و یا کاشی های یک تکه که به سفارش اشخاص و مجموعه داران ساخته شده اند را می توان نام برد. استاد اصغر پنجه پور شاگردان بسیاری تربیت کرده که چند نفر از آن ها از اساتید این هنر شده اند. از جمله ی آن ها می توان از استاد حسن که ساکن قم بوده و از کاشی کاران مشهور این شهر به شمار می رود. و همچنین استاد رضا که در قم کار می کند و استاد پنجه پور او را استاد کاری ماهر و با ایمان می داند، نام برد.
استاد اصغر پنجه پور 4 پسر دارد که همه ی آن ها کاشی تراش شده اند. استاد اصغر نسبت به کار این چهار پسر که از کودکی زیر نظر خودش به فنون کاشی کاری آشنا شده اند، ایمان بسیار دارد و حتی می گوید: اگر من ادعایی دارم به خاطر وجود پسرانم است. گاهی آن ها کارهایی می کنند که خودم از انجام آن عاجزم. مثلا سیاوش کاشی ها را بدون استفاده از نقشه می چیند. گاهی حتی در نحوه ی کار، به من هم ایراد می گیرد و می بینم درست هم می گوید به طور کلی استاد اصغر پنجه پور را می توان یکی دیگر از کاشی کاران و معرق سازان شهر اصفهان به شمار آورد که با ایمان، علاقه و استعداد خود، عمر پر بارش را در راه اعتلاء و حفظ این هنر شریف صرف کرده است [1].
منابع:
[1]. سجادی نائینی، سید مهدی. معماران و مرمتگران سنتی اصفهان. سازمان فرهنگی هنری شهرداری اصفهان. 1387.