لاک شفاف (شلاک)

Shellac

نویسنده: لیلیان ماسشلین کلاینر

 لاک شفاف مانند عصاره کوچین به وسیله یک حشره تولید می‌شود. منشأ آن گونه‌های لاکسیفرلاک، کوکوس لاک یا تا کاردیا لاک از خانواده کوکییدا است. این حشره نیز مانند سوسک کوچین، نوعی رنگینه‌ی قرمز تولید می‌کند که از قرن دهم در اروپا شناخته‌ شده بود. این حشره عمدتاً بر روی درخت هندی بوته فروندوسا زندگی می‌کند. بیشترین مقدار رزین را حشره ماده در دوره حاملگی تولید می‌کند. با این‌که دوره زندگی حشره فقط ۶ ماه طول می‌کشد، لاک را فقط سالی یک‌بار می‌توان جمع‌آوری نمود. «چسب لاک» خام را خورد و سرند می‌کنند سپس آن را، پس‌از ذوب کردن، صاف می‌کنند و به‌صورت قطره‌هایی موسوم به لاک دکمه‌ای یا ورقه‌هایی موسوم به شلاک منجمد می‌کنند. به گفته هیتون استفاده از شلاک در اروپا از اواخر قرن شانزدهم شروع شد و از آن برای جلای ویولن های استرادیواریوس و گوئرنریوس استفاده می‌کردند.

  • ترکیب

 صمغ لاک دارای ترکیب پیچیده‌ای است از استرهای اسیدهای چرب هیدروکسی و اسیدهای سسکوترپن با ساختار سروی شکل. همچنین حاوی ۵-۳ درصد موم با نقطه ذوب بین ۸۲-۷۸ درجه سانتی‌گراد است. در گذشته از آن به‌جای موم خرنوب استفاده می‌شد. صمغ لامی اغلب آمیخته با کلوفون (تا ۱۰ درصد) است.

  • خواص

 محلول لاک شفاف تقریباً خواص غیرمتعارفی از خود نشان می‌دهد. با توجه به وضعش، محلول آن چیزی بین یک دیسپرسیون کلوئیدی و یک سیستم پراکنده مولکولی است. هنگام آماده‌سازی شلاک توصیه می‌شود که ابتدا آن را در مقدار کمی حلال قرار دهند تا نرم شود و بقیه حلال به‌تدریج در مراحل بعدی اضافه گردد. با این روش لاک خشک بیش ‌از حد نرم می‌شود و عمل حل شدن، آسان می‌گردد. شلاک در الکل، قلیایی مانند بوراکس، محلول رقیق کربنات سدیم یا آمونیوم، در اسیدهای فرمیک، استیک و لاکتیک و در پیریدین محلول است. فیلم شلاک در برابر نفوذ آب حساس است و در محیط‌های مرطوب دچار عارضه‌ای موسوم به «ابری شدن» (Bloom) می‌شود. فیلم مذکور براق و چسبنده است ولی به ‌مرور زمان نامحلول و تیره می‌گردد. مدت‌ها است که از شلاک برای جلا کاری چوب و پرداخت چرم استفاده می‌شود [1].

منابع:  [1] ماسشلین کلاینر. لیلیان. خواص مواد برای هنرمندان چسب­ها و جلاهای طبیعی. مترجم: حمید فرهمند بروجنی. انتشارات گلدسته. 1378.

این مطلب را اشتراک بگذارید

مداخل پیشنهادی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *