فرسایش از عبارت “اروده”[Erodere] به معنی”خوردگی[Corrosion] یا آب شست مداوم [Continuous Leaching]” مشتق شده است. نخستین بار اصطلاح فرسایش در سال 1894 توسط پنک[Penk] در زمینشناسی برای فرآیند شکلگیری درهها بهکاررفته است. در همان زمان فرآیندهای ناشی از آب شستگی سطحی را آبلیشن [Ablation] به معنای از دسترس خارج شدن مینامیدند. فرسایش به معنای سائیدگی و ساییده شدن سطوح زمین است که در طی این فرآیند ذرات از بستر اصلی خود جداشده و به کمک یک عامل انتقالدهنده به مکانی دیگر حمل میشوند. به دو گونه طبیعی[Natural Erosion] و انسانی یا تشدیدی[Accelerated Erosion] تقسیم میشود. وابسته به عوامل انتقالدهنده فرسایش آب، باد، یخچال، واژگان فرسایش آبی، فرسایش بادی، فرسایش یخچالی مورداستفاده قرار میگیرند. فرسایش طبیعی درواقع نتیجه عوامل جوی و سطحی زمین است و سابقه چند میلیون ساله دارد و فرآیند فرسایش انسانی با صنعتی شدن جامعه توسعهیافته است[1]. عمل فرسایش به ایجاد گودیهای کوچک و بزرگ روی سطح سنگها و یا سازندهای سطحی منتهی میشود که توصیف عمل فوق، تعریف واژه فرسایش نیز محسوب میشود. از منظر زمینشناسی“ فرسایش“ واژهای برای توصیف فرآیند ایجاد گودیهایی با ابعاد متفاوت در سطح زمین توسط عمل هوازدگی و عمل آب است[2]. فرسایش بهطورکلی از سست شدن، متلاشی شدن، و جابهجا شدن سنگهای سطح زمین و در معنای وسیع کلمه غالباً شامل هوازدگی و حملونقل است. هوازدگی با توجه به مفهوم در محل ماندن ذرات هوازده معنی مییابد هوازدگی مقدمه فرسایش در دامنهها است[3]. همچنین کمیته بینالمللی سنگ ایکوموس فرسایش را اصطلاحی مبهم و شامل: از دست دادن سطح اصلی و ایجاد اشکال هموار میداند که شامل زیرشاخههایی از قبیل فرسایش نامنظم [Differential Erosion]، از دست دادن اجزا[Loss of Components] و از دست دادن ماتریکس[Loss of Matrix]، هموارشدگی[Rounding] و زبر شدگی[Roughening] است. بهعلاوه فرسایش ممکن است ناشی از دلایل طبیعی یا دخالت انسان و همچنین در اثر فرآیندهای شیمیایی، فیزیکی و یا بیولوژیکی ایجاد باشد [4] که در این رساله، فرسایش به معنای از دست رفتن سطح اصلی سنگ بهواسطه زدوده شدن محصولات هوازدگی و مواجهه سطوح جدید با عوامل هوازدگی مدنظر است.
منابع:
[1]. رفاهی، ح. فرسایش آبی و کنترل آن، تهران: دانشگاه تهران، چاپ 6 :1385
[2]بیانی خطیبی، م. فرسایش، فرآیندهای فرسایشی و شکلهای ناشی از آنها (مفهوم واژههای مرتبط با فرسایش)، آموزش جغرافیا، 1383 (69) 17-24.
[3] صداقت، م، معماریان، ح. زمین شناسی فیزیکی(جلد اول: فرآیند های بیرونی)،تهران: دانشگاه پیام نور. چاپ 6: 1387
[4] Vergès-Belmin V. Illustrated glossary on stone deterioration patterns. Icomos; 2008.