استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان هنرمند برجسته و نامدار اصفهان که نمونه ی هنرهای والا و آثار متعدد او در برخی اماکن مذهبی و تاریخی ایران و دیگردکشورهای مسلمان، هنر دوستان و بینندگان را مجذوب می کند، از چهره های درخشان و برجسته ای است که به حق می توان او را نماینده ی استعداد،

خلاقیت و ایمان هنرمندان معاصر اصفهانی دانست. اکثر پژوهشگران و کارشناسان هنرهای اسلامی که برخی از آنها در زمره ی صاحب نظران و خبرگان مسائل هنری به شمار می روند استاد غلام را یکی از بهترین معماران و استادکاران به شمار آورده اند.

این هنرمند برجسته با بیش از 60 سال تجربه و مهارت هنری و علی رغم چیره دستی شایان تحسینی که نماینده ی شخصیت معنوی هنرمندان فرزانه ی ایرانی و مبین سهم عظیم آنها در بسط و گسترش و غنای تمدن و فرهنگ اسلامی است، در هنگام حیات آنچنان در وادی غربت و فراموشی گرفتار آمده و چنان مورد بی مهری قرار گرفته بود که جز همکاران و معدود کسانی که به نحوی با کار او آشنا بودند، دیگران او را نمی شناختند و از شهرتی که به حق سزاوار بود، نصیب و بهره ای نداشت.

استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان در سال 1300 خورشیدی در اصفهان متولد شد. پدر او استاد اسماعیل از اساتید نجاری بود و هنگامی که فرزندش به 7

سالگی رسید، وی را با رموز کار آشنا کرد. در کارگاه پدر، غلامرضا با آن که کودکی بیش نبود، توانست بسیاری از رمز و رازهای هنر نجاری را فرا گیرد.

عواطف پدر و فرزندی از یک سو و استعداد این نوجوان از سوی دیگر، باعث شد تا استاد اسماعیل هیچ نکته ای را برای فرزند، ناگفته نگذارد.

غلامرضا 10 ساله بود که تصمیم گرفت از اساتید دیگر نیز استفاده کند. در این زمان او با برخی از بناهای تاریخی آشنا شده بود و روز به روز علاقه ی او نسبت به این آثار، فزونی می گرفت. استاد محمد دومین استادی بود که استاد غلام برای بیشتر دانستن به او مراجعه کرد.

محل کار استاد محمد در نزدیکی مسجد سید واقع و صحن مسجد سید، محل عبور غلامرضا شده بود. بنابراین هر روز چند بار این بنای عظیم دوره ی قاجار را می دید و هر آن علاقه ی او نسبت به آثار، بیشتر و بیشتر می شد.

هنگامی که غلامرضا، سومین آموزگار را انتخاب کرد، نوجوانی 15 ساله بود. استاد کریم دستمزد قابل توجهی به او می پرداخت. چرا که استعداد فراوان شاگردش را تشخیص داده بود، اما جز توفال زدن ( 1) ، کار دیگری به او نمی داد. چندی بعد غلامرضا به تب لازم ( 2) که در آن روزگار بیماری رایجی بود دچار شد. این بیماری او را ناگریز کرد برای مدتی در بستر بماند. استاد اسماعیل که دمی از فرزند غافل نبود، برای او مداد و کاغذ آماده کرد تا در منزل طراحی کند.غلامرضا که در مدت کار با پدر و سایر استادان، با تزئینات بناها و هنرهایی همچون مقرنس کاری، قطار بندی، رسمی بندی، نقاشی و مشبک، آشنایی عمیق پیدا کرده بود، در منزل طرح های بسیاری تهیه کرد. پس از بهبود وی، استاد کریم این طرحها را از او گرفت و هرگز باز پس نداد وقتی استاد غلام 20 ساله شد، نجاران بر جسته او را می شناختند و بسیاری از آنان نسبت به استعداد و توانایی های او واقف شده بودند. در همان زمان مرتضی چوبی ساخت دری بزرگ و عالی را برای حرم مطهر حسین بن علی (علیه السلام) در کربلای معلی آغاز کرده بود. او برای این پروژه » استادی به نامی بزرگ، کارگاهی در مسجد سید احداث کرده بود. بسیاری از نجاران مشهور و نامدار اصفهان نیز به رایگان با اوهمکاری می کردند. مرتضي چوبي بر آن بود که در ميانه ي اين در، نقش گره زيبايي طراحي کند. استاد غلام در سن 20 سالگي داوطلب شد تا اين طرح را تهيه کند.

« ( … شبي تا صبح بر روي اين طرح کار کردم و در نخستين ساعات روز طرح آماده شده را بر ديوار کارگاه نصب کردم

هنگامي که استادان و دست اندرکاران به کارگاه آمدند و طرح را ديدند به اتفاق آن را تصويب کردند و ساخت آن را نيز به او محول نمودند. اين امر موجب شد تا استاد غلامرضا آقا ابراهيميان، رسما کار گره چيني را شروع نموده و در زمره ي استاداني در آيد که اکثر قريب به اتفاق کارشناسان و صاحب نظران،وي را در تزيينات وابسته به معماري اسلامي به ويژه ساخت فضاها و روابط آنها با يکديگر، در سطح بالايي به حساب آرند.

استاد غلام که به جد دوستدار بناهاي اسلامي بود، مصصم شد تا رسمي بندي، قطار بندي و مقرنس کاري را نيز بياموزد.

در آن سال ها بهترين استاد قطار بندي در اصفهان، استاد نصرالله بود که قرار بود سر در مسجد سيد را قطار بندي کند.

استادغلام ساعت ها به طراحي هاي استاد نصر الله چشم مي دوخت و شگردها و شيوه هاي او را در طراحي به خاطر مي سپرد. وي ساعت ها به سر دردقطار بندي مدرسه ي چهارباغ خيره مي شد. هر چه اين شاهکارها را نظاره مي کرد، شب هنگام نقش آن را روي کاغذ پياده مي کرد. اندکي بعد استاد نصرالله او را به شاگردي پذيرفته. و وي را به عنوان کسي که مي تواند در اين رشته پيشرفت کند مورد تاييد قرار مي دهد. به اين ترتيب استاد غلام با فنون مقرنس

کاري و قطاربندي نيز آشنا شده و آنها را به خوبي به طور عملي نيز آموخت.

استاد نصرالله پس از مدت کمي به او اجازه داد که سر در مسجد سيد را به تنهايي و مستقلا قطار بندي کند. استاد غلام هميشه از اين کار با غرور و افتخار سخن مي گفت.

در اين هنگام استاد غلام که در اوان جواني بود، به تدريج به عنوان يکي از بهترين استادان مورد تأييد قرار گرفت. با آنکه او تحصيلات رسمي آ کادميک نداشت اما در کار وي هوش و تيز بيني کاملا مشهود بود.

بارها استادان و کارشناسان ايراني و خارجي دقت نظر وي در طراحي هايش را که مستلزم شناخت آثار ارزنده ي فرهنگي و هنري نهفته در بطن آثار معماري اسلامي بوده است، مورد تأکيد قرار دادند و به کرات معماران و مهندسان برجسته، او را ستودند.

آثار استاد غلامرضا آقا ابراهيميان را به طور کلي مي توان به سه بخش تقسيم نمود: آثار وي در شهر اصفهان، در ساير شهرهاي ايران و آثار به جا مانده از او در خارج از کشور .

شايد ذکر تمامي آثار استاد باعث تطويل کلام شود، بنابراين تنها به معرفي گزيده اي از آن مي پردازيم

الف: اصفهان

در مسجد سيد اصفهان دو باب درب ورودي تهيه کرد و به سبک گره چيني آلت و لقط و رسمي بندي، آنها را تزيين کرده، به اتمام رسانيد.

– همچنين درهاي بزرگ چهلستون شرقي اين مسجد نيز از آثار آن مرحوم است.

از ديگر کارهاي بسيار جالب وي آلت و لقط و رسم هندسي در مقبره ي مرحوم حاج محمد باقر شفتي معروف به سيد، روحاني عالي قدر عصر قاجار و باني مسجد سيد مي باشد.

– استاد غلام همين طور قطار بندي سر در مسجد سيد و سه محراب موجود در اين مسجد را هم با کمک شيخ عباس کاشي تراش به انجام رسانده است.

– گره چيني بالاي سر در شبستان بزرگ مسجد سيد به طول 7 متر.

– بازسازي قسمت جنوبي سقف تخريب شده ي مسجد ميرزا باقر در بيدآباد با کاربندي (رسمي بندي) هندسي .

– طرح و اجراي گنبد ايوان جنوبي مسجد آب بخشان (شهداي فعلي) با رسمي بندي شمسه شانزده.

– طراحي فضاي شبستان اين مسجد به روش معماري سنتي نيز از ديگر کارهاي اوست .

– طرح و احداث مقرنس کاري مسجد محمدي، واقع در خيابان مسجد سيد

– مرمت در و اروسي هاي خانه ي حقيقي

– مرمت در و اروسي هاي خانه ي قزويني ها.

– از ديگر شاهکارهاي مرحوم استاد غلام، انجام بخش عمده ي در و پنجره هاي مشبک چوبي در بخش هاي داخلي ونرده هاي مهمانسراي عباسي است.

پس از تهيه ي طرح تبديل کاروانسراي مادر شاه واقع در آمادگاه اصفهان به هتلي بزرگ و بي نظير در سال 1338 خورشيدي، اجراي اين طرح به شرکت بيمه ايران واگذار گرديد. و چون در نظر بود اين مهمانسرا به روش معماري سنتي زمان صفويه ساخته شود، ماکسیم سیر و معمار فرانسوی برای اجرای آن طرح انتخاب گردید. استاد غلامرضا را هم برای انجام کارهای چوبی آن برگزیدند.

استاد غلامرضا در حدود 4 سال – تا 1341 خورشیدی در این مهمانسرا کار کرد. مهارت استاد مرحوم در ساخت درب و پنجره ها که از نمونه های سبک اصول ترکیب و …» : صفویه هستند، باعث شد تا ماکسیم سیرو با اعطای دیپلمی او را مورد تشویق قرار دهد. او در ضمن این قدردانی، تأکید کرده است کهتزئینات معماری دوره ی صفویه، کاملا رعایت شده است. مدیر طرح آقای سیر وعلاوه بر آن با ستایش از استاد استاد غلام به کلیه ی سازمان های ذی ربطدولتی سفارش کرد تا از مهارت دقیق این هنرمند استفاده کنند.

زمانی به ارزش اقدامات و فعالیت های چند ساله ی مرحوم استاد غلام در مهمانسرای عباسی پی خواهیم برد که در یابیم سبک هنری درخشان گره چینی آلت و لقط و ساخت آن که، تا به آن زمان به دست فراموشی سپرده شده بود، پس از افتتاح این مهمانسرا احیا و بار دیگر مورد توجه قرار گرفته و حتی درساختمان ها نیز به کار گرفته شد. از مرحوم آقا ابراهیمیان در اصفهان آثار دیگری نیز به جا مانده که به ذکر موارد فوق اکتفا می کنیم.

ب: سایر شهرهای ایران:

مرحوم استاد غلام در سایر شهرهای ایران نیز آثار متعدد و جالب توجهی دارد که برخی از آنها در عداد آثار شاخص و ماندگار وی به شمار می روند. بارعایت اختصار به ذکر برخی از آنها می پردازیم.

.مقرنس کاری مسجدی در زرین شهر، واقع در غرب اصفهان. همین طور ساخت آلت و لقط و کاشی کاری آن مسجد که از کارهای بسیار جلب آن مرحوم است.

. در مدرسه ی فیضیه ی قم سه ایوان شمالی، شرقی و غربی مدرسه فروریخته بود. در قسمت شمالی ایران، استاد با الهام از رسمی بندی ایوان شمالی مدرسه ی چهارباغ (حوزه ی علمیه ی امام صادق (علیه السلام) )، طرحی با همان اصالت پیاده کرد که عینا به شیوه ی اصیل صفوی است. علاوه بر آن یک بند قطار هم در بالای ایوان پیاده کرد و تصرفی بدیع و به جا به عمل آورد. این تصرف نه فقط از اصالت و عظمت و شکوه بنا نکاست، بلکه با ابداعی ملیح به زیبایی آن افزود .

توضیح این نکته شاید مناسب باشد که در زمان قاجار هم استاد محمد باقر اصفهانی در صحن جدید حضرت معصومه (سلام الله علیها) تصرفی به عمل آورد. این ابداع مرحوم استاد غلام نه تنها کمتر از کار استاد محمد باقر نیست، بلکه بنا به گفته ی بسیاری از صاحب نظران، تصرف استاد غلام به مراتب به جا و مناسب تر از عمل وی می باشد.

. در قسمت شرقی مدرسه ی فیضیه نیز مرحوم استاد غلام اقدام به تهیه ی طرح و اجرای مقرنس کاری گچی با 14 بند نمود، که نه فقط از دیدگاه فنی با

مقرنس کاری ایوان شمالی مدرسه ی فیضیه مربوط به عصر شاه طهماسب صفوی برابری می کند، بلکه از نظر ترکیب بندی کلی و روابط مقرنس کاری با

فضاهای اطراف، به مراتب از آن پیشی می گیرد. عظمت کار مرحوم استاد غلام در این قسمت از مدرسه ی فیضیه ، شناخت او از آثار عصر صفوی و

قاجاری و عشق آن مرحوم به معماری اسلامی و تزئینات بناهای تاریخی، هنگامی مشخص می شود که این اثر مورد بازدید قرار گرفته و هنرشناسان و

خبرگان این فن درباره ی آن داوری نمایند.

. از دیگر اقدامات او مطالعه و بررسی جهت بازسازی آلت و لقط حرم مطهر حضرت معصومه (سلام الله علیها) می باشد.

.تعمیر صندوق نفیس آلت و لقط و خاتم روی قبر شاه طهماسب صفوی و نصب آن در موزه ی حرم حضرت معصومه (سلام الله علیها) نیز به دست آن

مرحوم صورت گرفته است. این تعمیرات شامل عاج بری، خاتم کاری و مشبک توپر است که از اهمیت بسیاری برخوردار می باشد.

. پس از ریزش مقرنس پیشخوان ایوان حرم امامزاده علی بن سهل (علیه السلام) در اراک، هیچ یک از استادان این فن نتوانستند برای رفع این نقیضه اقدامی

کنند و یا برنامه ای ارائه نمایند، چرا که مقرنس مزبور پیچیدگی بسیار داشت، و بسیاری از اساتید در خصوص تعمیر آن، اظهار عجز کردند. مرحوم استاد

غلام برای انجام این مهم فراخوانده شد در حالی که کوچکترین مدرکی راجع به گذشته ی بنا اعم از عکس، طرح، نقشه و یا هر مدرک دیگری که بیانگر

نحوه ی معماری و تزیینات مقبره ی امام زاده موجود نبود و چون ریزش مقرنس از میانه ی سقف بود، طبعا قرینه ای نیز در دسترس نبود. استاد غلام به مدت

یک هفته هر نوع تماس با دیگران را قطع کرد و به مطالعه پرداخت. او سرانجام طرح اصلی را کشف کرد و شخصا به اجرای آن پرداخت. این بار نیز استاد غلام با این کار شاخص و نمایان، مورد تشویق قرار گرفت، به طوری که در تاریخ 1363/10/19 کتبا از او قدردانی بعمل آمد. . در سال 1362 ، سر در مسجد جامع دزفول در حملات موشکي رژيم بعثي عراق کلي نابود شد. خوشبختانه عکسي از سر در موجود بود. مرحوم استاد غلام با ملاحظه ي عکس سر در، طرح مقرنس آن را پياده کرد و در شرايطي که حملات مداوم دشمن انجام هر نوع فعالیتی را در دزفول مشکل و گاه محال کرده بود، مقرنس مورد نظر را به اتمام رسانید و آن را به مردم مقاوم و قهرمان دزفول اهدا

نمود.

. مقرنس سر در مزار آقا و سر در مدرسه ی گنجعلی خان کرمان نیز به مرور زمان آسیب دیده بود. پیچیدگی طرح این مقرنس به حدی بود که بسیاری از

استادان فن از قبول دعوت همکاری در بازسازی آن استنکاف ورزیدند. در اینجا نیز استاد غلام به کرمان رفت و مقرنس های این سر در را با بهترین روش مرمت و بازسازی نمود.

. اروسی های مشبک کاخ گلستان تهران از مدتها پیش نیاز به تعمیرات داشت. این تعمیرات بسیار پیچیده و فنی بود. استاد غلام با ظرافتی خاص این کار راهم به انجام رسانید.

. ساختمان گنبد بقعه ی آیت الله بهبهانی در اهواز نیز از کارهای بسیار جالب استاد غلامرضا است.

3 متر مربع است که برای زیر نقاره خانه ی حضرت علی بن موسی الرضا (علیه . از دیگر شاهکارهای مرحوم استاد غلام یک باب درب چوبی به ابعاد3* 4السلام) در مشهد ساخته شده است. این درب با رسم هندسی و آلت و لقط، طراحی و اجرا شده است.

قریب به 70 سال پیش هنگامی که آندره گدار فرانسوی، مدیر کل باستان شناسی کشور بود استاد غلام را برای تعمیر سر در بقعه ی شیخ صفی الدین اردبیلی به اردبیل برد. این سفر در معیت محمد تقی مصطفوی باستان شناس معروف انجام شد.

سوابق مکتوب فعالیت او در این سفر به همراه گزارش کامل آن در بایگانی اداره ی کل عتیقات آن زمان – سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری فعلی موجود است.

تعمیرات سر در بقعه ی شیخ صفی الدین اردبیلی آن چنان ماهرانه انجام گرفت و چنان دقائق و ظرائفی در آن به کار رفته که آندره گدار و مرحوم محمد تقی مصطفوی، آن را مورد تأیید قرار داده اند.

. در کاشان نیز مرحوم استاد غلام با مرمت مسجد میر عماد، یادگار با ارزشی از خود بر جای نهاد.

. در نایین، منبر مسجد جامع را که از شاهکارهای دوران مغول است مرمت نمود.

ج: خارج از کشور:

استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان در خارج از کشور نیز آثار شاخص و ممتازی دارد که در اماکن مذهبی کشورهای مسلمان جلوه گری کرده، هنر این استاد را در برابر دیدگان مشتاقان قرار می دهد:

. در کربلای معلی استاد غلام برای حرم حضرت ابا عبدالله حسین (علیه السلام) دربی با رسم هندسی و آلت و لقط ساخت. دربی با همان مشخصات نیز برای حرم حضرت ابوالفضل (علیه السلام) ساخت. روی این دو در پس از تهیه ی نقشه و ساخت و ظریف کاری به صورت گره چینی آلت و لقط تو پر، طلا نشانی گردید.  متر مربع با رسم هندسي آلت و لقط، از دیگر آثار اوست. این در شامل گره درب ورودی حرم حضرت زینب (سلام الله علیها) در سوریه به ابعاد 5*4چینی چوبی رنگین و کتیبه نویسی بسیار نفیس است.

. دو لنگه درب گره چینی آلت و لقط توپر برای حسینیه ی اصفهانی ها نیز از دیگر کارهای وی در خارج از کشور است. پس از ساخت این درب ها در سوریه و عراق، استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان در عتبات عالیات مشهور شده و به عنوان هنرمندی مسلمان و ایرانی، مورد توجه مسلمانان جهان قرار گرفت. چنانچه پیش تر اشارت رفت استاد غلام تحصیلات رسمی نداشت اما جالب آن است که خط بنایی را به خوبی می شناخته و از عهده ی مرمت آن به شایستگی بر می آمد. استاد غلام با صدا و سيما نيز همکاري داشت و در معرفي تزئينات وابسته به معماري اسلامي با اين رسانه ارتباط داشت. در تاريخ 1365/5/7 از سوی صدا و سیمای استان مورد قدردانی قرار گرفت و از خدمات وی تجلیل به عمل آمد. علاوه بر آن، بارها از طرف مقامات مطلع و ارگان های ذی ربط مورد ستایش قرار گرفت. همچنین بار دیگر در تاریخ 1375/4/30 به همراه چند استادکار ممتاز هنرهای سنتی به عنوان هنرمند نمونه ای که برای هنرهای اسلامی زحمات بسیار متحمل شده است به استانداری معرفی گردید.

استاد غلام در سن 69 سالگی به علت شکستگی پا دچار آسیب جدی شد اما بازهم با عصا در محل کار حاضر می شد. علاقه ی و تعهد او نسبت به حضور در کارگاه باعث گردید تا ضمن عبور از دالان یخ بسته ی ورودی اداره (خانه تاریخی قزوینی ها) دچار سانحه گردد. و این لغزیدن چوب دست او را برای ماه ها و تا پایان عمرش ملازم بستر کرد. و بالاخره در سال 73 در منزل قدیمی اش واقع در بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای، بدرود حیات گفت. همان طور که در آغاز مقال گفته شد، استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان با وجود همه ی مهارت و خلاقیت و عشق و علاقه ای که نسبت به هنرش داشت رفت، اما آن طور که شایسته بود هرگز مورد محبت و توجه قرار نگرفت و بر طبق

معمول که، نخبگان در زمان حیات خود ناشناخته می مانند، استاد غلام هم به همین سیاق در زمان حیات از بسیاری امتیازات که شاید سایر هنرمندان از

آن بهره مند بودند، محروم ماند.استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان استاد کار برجسته در زمینه ی مقرنس، قطار بندی، گچبری، گره چینی، مشبک کاری، لقط چینی، طراحی خطوط بنایی، کهزحمات او در بارگاه حضرت امام حسین (علیه السلام) و حضرت زینب (سلام الله علیها) و نقاط مختلف آثار و ابنیه اسلامی می درخشد، در سن 75سالگی در اصفهان در گذشت. فقدان این هنرمند کم نظیر و برجسته برای جامعه ی هنرمندان و استادکاران هنرهای ایرانی اسلامی ضایعه ای جبران ناپذیربود.هنگام فوت او همه ی سازمان ها و شخصیت های فرهنگی، هنری و مراکز آموزشی، مانند دانشگاه های هنر، ضمن صدور بیانیه و مرثیه سرایی از وی تجلیلبه عمل آوردند