شکرالله خوش‌دست

Shokrallah Khoshdast

نویسنده: رجبعلی لباف خانیکی و هادی تقی زاده

 استاد شکرالله خوش‌دست در اردیبهشت‌ماه ۱۲۹۶ در مشهد چشم به جهان گشود. خواندن و نوشتن را در مکتب‌خانه‌های آن روزگار آموخت. وی خط نوشتاری زیبایی داشت و در مکتب‌خانه، درس‌هایی از علوم قرآنی را نیز فراگرفت. شور و دلبستگی‌اش به هنر معماری سنتی، از همان ایام نوجوانی وی را بر آن داشت که در پی فراگیری و تعلیم فنون این هنر گسترده، استادان و معماران متعددی را بیابد و از هر کدام تجربه یا مهارتی فنی را بیاموزد استاد خوش‌دست در سال ۱۳۱۶ در سن ۲۰ سالگی به آستان قدس رضوی رفت و ۳۵ سال تمام در این مجموعه خدمت‌گزاری کرد. در این مدت بدل به کامل‌ترین معمار سنتی روزگار خود شده بود. وی در نقشه‌کشی معماری سنتی، مقرنس بندی، رسمی سازی، یزدی بندی، گره کشی، گنبد چینی، گچ‌بری، دیوارچینی و و غیره سرآمد بنایان و معماران بشمار می‌رفت. به نقل از معماران هم‌دوره‌اش «همچون او، دومی نبود» . استاد خوش‌دست همکاری‌اش را با سازمان ملی حفاظت آثار باستانی به شکل ناپیوسته از سال ۱۳۴۶ آغاز کرده بود و رسماً در بهمن‌ماه سال ۱۳۵۴ به استخدام این نهاد درآمد. هنگام استخدام در سازمان ملی حفاظت آثار باستانی، بیش‌از نیم قرن از عمرش می‌گذشت و بازنشسته آستان قدس رضوی بود.

 سازمان ملی حفاظت از آثار باستانی به‌سبب نیازش به استاد خوش‌دست او را به همکاری دعوت کرد تا با یاری وی و تنی چند از معماران ماهر همچون استاد حسین تقوایی، نخست ابنیه در حال تخریب استان را سامان‌دهی نماید و آنگاه نسلی تازه از معماران جوان را تربیت کند.

 استاد خوش‌دست از عهده‌ی کاری برآمده بود که جمیع بنایان و معماران از انجام آن ناتوان و عاجز بودند. استاد خوش‌دست شاگردان بسیاری را نیز تعلیم داد، اما یکی از شاگردانش که از کودکی وی را همراهی کرد و از او شگردهای بسیار آموخت، پسرش اسدالله خوش‌دست بود که بعدها بدل به یکی از معماران نامی استان خراسان شد. شکرالله خوش‌دست در ساختار فنی میراث فرهنگی نقشی نظارتی داشت و در خلال مدتی که در این مجموعه بکار مشغول بود، از کارگاه‌های مرمتی سازمان در شهرستان‌های تربت جام، نیشابور، شیروان، سبزوار، بجنورد گناباد، قائن، کاخک، طبس و… به‌طور منظم بازدید می‌کرد و برای مرمت، استحکام‌بخشی و بازسازی این بناهای تاریخی، طرح مرمتی می‌داد و بر اجرای دقیق آن‌ها نظارت می‌کرد. وی در مرمت شد در بسیاری از ابنیه تاریخی خراسان نقشی سازنده و رهبری‌کننده داشت که در این مجال کوتاه تنها می‌توان به برخی از آن اشاره کرد. تنوع فعالیت‌ها و انواع مختلف رشته‌هایی که استاد خوش‌دست در مرمت بناها بکار می‌گرفت، خود گواه بر تخصص و احاطه همه شمول او بر معماری سنتی ایران دارد.

 -نقشه‌برداری و معرق سازی، خاک‌برداری و کوره پوش کرد من قسمتی از بام برجسته تاریخی میرزا جعفر واقع در شهر مقدس مشهد به سال ۱۳۵۷

-ساختن کوره‌های کاشی‌پزی در محوطه بنای تاریخی مصلای شهر مشهد به سال ۱۳۵۷

 -نقش‌بند داری از مقرنس‌های بنای تاریخی مدرسه میرزا جعفر، مدرسه‌ی دودر و مدرسه پری‌زاد شهر مقدس مشهد به سال ۱۳۵۷

 -ساختن و مرمت رسمی بندی های آجری در مدرسه‌ای تاریخی پری‌زاد واقع در شهر مشهد به سال ۱۳۵۷۷

 -طراحی گره ۶ شمس برای استفاده در آزار های طبقه تحتانی در مدرسه غیاثیه خرگرد واقع در روستای تاریخی خر گرد شهرستان خواف در شهریور ۱۳56

 -طراحی نقشه معرق لچکی‌های نمای مدرسه میرزا جعفر در ایوان شمالی بنا و طراحی اسلیمی‌های معرق در حافظه درهای شبکه در نمای شمالی آن برجسته تاریخی در سال 1356

 -ترسیم نقشه کامل معماری بازار جدید گلشن طبس واقع در استان خراسان جنوبی در سال ۱۳۵۷

-نظارت بر خاک‌برداری و حفر زیر پی گنبد و بتن‌ریزی بنای تاریخی گنبد خشتی واقع در شهر مقدس مشهد به سال 1356

 -ساخت پایه‌های معرق و نصب آن در مدرسه میرزا جعفر واقع در شهر مشهد به سال 1356

 -طراحی نقشه‌های مربوط به دوره ایوان عمارت خورشید واقع در شهر کلات نادری

 -پی‌ریزی، آجرچینی ستون‌ها، کاشی‌کاری و دورسازی نمای بیمارستان مفخم واقع در شهر بجنورد

 -تهیه نقشه از مقرنس بالای مدرس در مقبره شیخ حر عاملی واقع در شهر مشهد

 -پیوندی زیربنا و نقشه‌برداری از مقرنس‌های مسجد کرمانی‌ها واقع در شهر تربت جام به سال ۱۳۵۲

-طراحی و ترسیم نقشه گره ۸ کند و برای در چوبی بازار طبس گلشن واقع در استان خراسان جنوبی

 -طراحی نقشه (الملک لله) عود و ترسیم نقشه پنجره‌ی مشبک جهت استفاده در مدارس دودر، پری‌زاد و بالاسر شهر مقدس مشهد.

 شکرالله خوش‌دست استاد الاساتید معماران خراسان بود و پس‌از سال‌ها خدمت، سرانجام در سال ۱۳۷۶ دیده بر جهان فرو بست و به دیدار معبود خویش شتافت. [1]

منابع: 

[1]. لباف خانیکی، رجبعلی و هادی تقی زاده. یادنامه معماران و معماری سنتی خراسان. موسسه تالیف ترجمه و نشر آثار هنری متن. 1396

این مطلب را اشتراک بگذارید

مداخل پیشنهادی

یک پاسخ

  1. سلام
    آقای لبافی من نوه استاد هستم
    چه کسی گفته اسدالله خوشدست از معماران نامی شده
    از فرزندان ایشون هیچ کدوم لیاقت چنین کلمه ای ندارن لطفا اطلاعات غلط ننویسید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *