با گسترش اسلام در ايران، طرح هاي مختلفي همچون اسليمي و ختايي در تزئين مساجد و مدارس به کار گرفته شد. پيش از رواج کاشي کاري يکي از عوامل اصلي زيباسازي و تزيين بناها و فضاهاي مذهبي گچ بري بود. محراب مسجد جامع اصفهان مربوط به عصر ايلخانان مغول، بيانگر رشد و شکوفايي اين هنر در آن عصر است. با روي کار آمدن صفويان، هنر گچ بري تنها در داخل منازل اعيان و اشراف، مورد استفاده قرار مي گرفت. در دوران قاجار نيز کاربرد گچ در منازل همچنان ادامه داشت. در دوران پهلوي به دليل رواج گچبري هاي پيش ساخته، اين هنر در سراشيبي سقوط قرار گرفت اما برخي هنرمندان با تلاش بي وقفه و صرفاً براي حفظ اين هنر از هيچ کوششي فروگذار نکردند. آن ها با مرمت آثار باقي مانده از قديم، شاهکارهاي هنر گچ بري ايران را از نابودي حتمي نجات دادند. يکي از آن هنرمندان استاد حسن رياحي است. او با تلاشي بيش از 60 سال، اکثر آثاري را که گچبران قديمي خلق کرده بودند احيا نموده و با طرح هاي بديع و جالبي که در خانه ها و بناها به مورد اجرا در آورد، اين هنر اصيل را کماکان زنده نگاه داشت. استاد حسن ریاحی در سال 1305 خورشیدی در اصفهان به دنیا آمد. پدر بزرگ استاد حسن، مرحوم استاد غلامحسین گچبر معروف اصفهان بود. استاد غلامحسین هنر گچبری را به فرزندش استاد تقی آموخت.

مرحوم استاد تقی، دایی استاد حسن ریاحی و همان کسی بود که وی را با گچ آشنا کرده و به عنوان نخستین مشوق و استاد، باعث گردید تا علاقه و شوق به این کار در او به وجود آید. استاد حسن 12 ساله بود که کار با دایی را شروع کرد.

هم زمان با آغاز کار، سایه ی پدر از سر او کوتاه شد و مسئولیت اداره ی زندگی و سرپرستی مادر و خواهران به او محول گردید. استاد تقی در جلفای اصفهان، خانه ی یکی از ارامنه را مرمت می کرد و در آن جا کار حسن نوجوان، ساختن گچ بود.

وقتی استاد تقی خواهرزاده 12 ساله اش را به شاگردی پذیرفت، رواج گچبری های پیش ساخته این هنر را در سراشیبی سقوط قرار داده بود و استفاده از این گچبری ها آفت جدی برای این هنر به شمار می رفت. بنابراین استادان این فن، بر آن شدند که با خلق آثار بدیع، از زوال این هنر قدیمی جلوگیری نمایند.

کار با دایی، بیش از هفت ماه نپایید. در این مدت کوتاه استاد تقی خواهر زاده ی نوجوانش را با رموز گچبری آشنا و تأثیری را که می بایست بر او داشته باشد ایجاد نموده بود. بنابراین وقتی شاگرد نوجوانش را تشنه ی یادگیری دید ترجیح داد او را به استاد دیگری بسپارد، که البته این کار در بین هنرمندان، معماران و استادکاران اصفهانی، امری بی سابقه نبود. بسیاری از اساتید فرزندان و اقوام نزدیکشان را به استادی غریبه می سپردند. استدلال آن ها این بود که عوالم و عواطف پدر و فرزندی و همچنین خویشاوندی، مانع یادگیری است و چنین شد که استاد تقی، حسن را به یکی از بهترین اساتید گچ بری به نام استاد علی تهرانی معرفی کرد. استاد علی، حسن را با روزی     3.5 ریال مزد به خدمت گرفت. در آن زمان که اواخر حکومت پهلوی اول بود ساخت پیش بخاری های دیواری به شدت رواج گرفته بود. اعیان اصفهان نیز علاقمند شده بودند که در خانه های خود بخاری های دیواری داشته باشند. حسن ریاحی در ابتدای امر، بخاری سازی را به خوبی فرا گرفت. او خود می گوید با آن کمی سن و سال، بخاری های ساخت او معروف بودند و شهرتی به دست آورده بود. شاگرد جوان، آن چنان تشنه ی فراگیری بود که ظهرها، آن چه را در طول روز از استاد دیده بود، با گچ بر روی زمین ترسیم و تمرین می کرد و همه را به خاطر می سپرد.

یک سال بعد، حسن در سن 14 سالگی با همه ی رموز کار آشنا شده بود و اساتید معروف، آوازه ی استعداد و ابتکارات او را شنیده بودند. یکی از این اساتید استاد محمود اسلامی بود. استاد محمود به عنوان یکی از شاگردان خوب مرحوم استاد رحیم محمود آبادی، در گچبری شهرتی به سزا داشت. او حسن ریاحی را برای همکاری دعوت کرد.

حسن ریاحی پس از مشورت با استاد علی تهرانی، همکاری با استاد محمود اسلامی را شروع کرد. اولین کار با استاد اسلامی، ساخت گچبری هایی بود که در خانه ی وی واقع در دروازه دولت اصفهان انجام می شد. این گچبری ها به سبک صفویه ساخته می شدند. اسلیمی های این خانه را استاد محمود اسلامی طراحی و استاد حسن ریاحی آن ها را ترسیم و اجرا می نمود.

از خصوصیات و ویژگی های استاد محمود اسلامی، سختگیری بی حد، وسواس بسیار و مشکل پسندی عجیب وی بود. مشکل پسندی وی تا بدان پایه بود که به ندرت کاری را مورد تایید قرار می داد. استاد حسن در یادآوری خاطرات دوران 15 سالگی اش می گوید: گاه این سختگیری ها و ایرادات چنان عرصه را بر او تنگ می کرده که بعضاً همچون کودکی، او را به گریه می انداخته است. اما اکنون، بیشتر موفقیت و پیشرفت هایش را مدیون همان ایرادات بهانه وار استاد مرحومش می داند.

استاد حسن 15 ساله بود که به اتفاق استادش به تهران رفت. در آن جا شخصی به نام مهندس مهجور در جوار زندان قصر خانه ای می ساخت. گچبری های این خانه را استاد اسلامی به اتفاق استاد حسن شروع کرده و تا دو سال، کار را ادامه داد. استاد حسن در آن روزگار پنج تومان حقوق روزانه می گرفت که برای نوجوانی 15 ساله مبلغ قابل توجهی بود. استاد حسن در سال 1322 به اصفهان بازگشت و تشکیل خانواده داد.

آشنایی استاد حسن ریاحی با حاج محمد اکبر السادات که از گچبرهای بزرگ و معروف اصفهان بود، مربوط به همین دوره از زندگی استاد ریاحی است. او توانست رمز و رازهایی را که تا آن زمان هنوز موفق به دست یابی آن ها نشده بود، از حاج محمد فرا گیرد. این آشنایی به دوستی عمیقی تبدیل شد، به طوری که از آن زمان به بعد اکثر کارهای استاد حسن، به اتفاق حاج محمد اکبر السادات انجام می شد.

در اوایل سال 1323 استاد حسن برای دو سال به یزد رفت و سالنی را گچبری کرد که دولت می ساخت. او به یاد نمی آورد آن سالن را کدام سازمان یا اداره می ساخت. در آن سال ها بار دیگر گچبری رواج یافته بود و مردم استفاده از گچبری های پیش ساخته را کاهش داده بودند. شاید زحمات، ابتکارات و خلاقیت های استاد علی تهرانی، استاد محمود اسلامی و استاد حسن ریاحی، در این رویکرد مردم بی تأثیر نبوده باشد.

هنگامی که آقای احمد علی بشارت مدیریت باستان شناسی اصفهان را برعهده داشت، استاد حسن ریاحی همکاری خود را با این اداره که یکی از واحدهای اداره کل فرهنگ و هنر اصفهان بود، شروع کرد. استاد ریاحی می گوید پس از شروع کار در اداره ی باستان شناسی، دریچه ای از دنیایی متفاوت، به رویم گشوده شد. بناهای تاریخی اصفهان، برای او آن چنان جذابیتی داشت که استاد حسن کمتر به کار دیگری می پرداخت.

– یکی از کارهای شاخص استاد حسن، مرمت گچبری های عمارت عالی قاپو است. در این مرحله، استاد حسن تنگ بری های اتاق موسیقی عمارت را بازسازی و مرمت کرده و کشته بری های آن را احیا نمود.

– در عمارت چهلستون نیز استاد حسن ریاحی، گچبری های سالن اصلی را به همراه استاد فیض اله صادقی مورد مرمت قرار داد.

– در عمارت هشت بهشت هم استاد حسن به نحو چشمگیری فعالیت داشت توضیح این که عمارت هشت بهشت که یکی از آثار باشکوه عصر شاه سلیمان صفوی در اصفهان بود تاحدود سال 1348 در اختیار یکی از خانواده های اصفهان بود. سال ها استفاده غیر اصولی از این بنا، آسیب بسیاری به قسمتهای مختلف، مخصوصا بخاری های صفوی آن وارد کرده بود. استاد حسن این بخاری ها را مرمت کرد.

– در مسجد جامع اصفهان نیز مرمت هایی در صفه ی عمر به اتفاق مهندس محمودیان انجام داد.

– در عمارت هارونیه، گچبری های باز مانده از دوران صفوی را که ریخته شده بود، مرمت و بازسازی کرد.

– در امامزاده احمد، اتاق مجاور حرم را بازسازی و مرمت نمود.

– در سردر بازار قیصریه، مرمت کشته بری های شربت خانه را انجام داد. کشته بری های رواق های دور بازار نیز به وسیله ی استاد حسن مرمت شد.

– در خانه ی تاریخی شیخ الاسلام، استاد حسن مرمت هایی در قسمت گچبری ها انجام داده است.

– در خانه ی قزوینی ها که از سال 1359 به محل دفتر فنی سازمان ملی حفاظت از آثار باستانی اختصاص یافت، استاد حسن کلیه ی گچبری ها را مرمت کرده است.

– در تالار اشرف نیز مرمت هایی به وسیله ی استاد حسن ریاحی صورت گرفت.

. در زیر سقف بقعه ی شهشهان هم گچبری های ریخته شده به وسیله ی نامبرده مرمت شد.

– در مزارستان تخت پولاد – تکیه جهانگیر خان قشقایی – نیز استاد حسن مرمت هایی انجام داد. این قسمت از مرمت ها مورد توجه و تایید کارشناسان مؤسسه ایزمئو قرار گرفت.

– گچبری های امامزاده شاه زید از جمله کارهای وی در شهر اصفهان است.

– در جلفای اصفهان نیز استاد حسن ریاحی مجموعه مرمت هایی انجام داده که هر یک در زمره ی کارهای برجسته وی به شمار می روند. اهم این کارها عبارتند از :

– مرمت گچبری های کلیسای وانک: استاد حسن ریاحی خود از مرمت هایی که در قسمت های مختلف این کلیسا انجام داده، اظهار رضایت و غرور می کند.

– در خانه ی سوکیاس نیز گچبری ها را به نحو چشمگیری مرمت کرده است. استاد حسن این خانه ی قدیمی و زیبا را به اتفاق استاد عباس شکوهی پور مرمت کرده و بیشترین کار او در اتاق ها و ایوان ها بوده است.

– همین طور در خانه ی داوید، گچبری اتاق ها را مرمت کرد. در سایر شهرها نیز مرمت هایی انجام داد که از آن جمله هستند:

– قم: در مدرسه ی فیضیه ی قم رسمی بندی های این مدرسه را به اتفاق مرحوم استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان و استاد حسن شکوهی پور انجام داد.

قزوین: در عمارت چهلستون قزوین، سالن اصلی این کاخ را همراه با مرحوم یسایی شاجانیان انجام داد.

علاقه به آثار تاریخی و کار مداوم در رشته ی گچبری باعث گردید تا استاد حسن در خانه ی مسکونی خود، اتاقی را به شیوه ی تنگ بری و کشته بری و آینه بری درست کند. این اتاق از آثار جالب و دیدنی استاد حسن ریاحی است که به تدریج و از سر تفنن ساخته شده است

استاد حسن ریاحی، شاگردان بسیاری تربیت کرد که: حاج اصغر ناظمی، قدرت الله یوسفی، علی پورشیروان و بهرام اسدی از آن جمله هستند. استاد ریاحی بهرام اسدی را مستعدترین شاگرداش می دانست. نعمت الله مسعودی نیز جوان ترین شاگرد استاد حسن ریاحی است که وی بعد از بازنشستگی، او را آموزش داده است. استاد حسن ریاحی در سال 1376 بازنشسته گردید. وی می گفت: پس از بازنشستگی، آقاي مهندس حسن روانفر که مدتي مدير کل ميراث فرهنگي بوده اند و با کار من آشنایی داشتند، مرا برای کار دعوت کردند. در این زمان سازمان مسکن سازان، خانه های قدیمی را برای مرمت و کاربری های فرهنگی آماده می کرد. استاد ریاحی در طول سال های بازنشستگی، توانست کارهای جالبی انجام دهد. این کارها که حاصل حمایت های سازمان مسکن سازان و شناخت دقیق مهندس روانفر از استادان قدیمی است، عبارتند از تعمیرات:

. خانه ی اعلم

. خانه ی نیلفروشان

. خانه ی جمشیدی فر

. حمام شاه علی

. خانه ی علامه

. خانه ی میردامادی

. خانه ی ملاباشی

. خانه ی دیبایی

اگر چه استاد ریاحی در سن 71 سالگی بازنشسته گردید، اما کارهایی را که پس از باز نشستگی انجام داده بود، چنان در خور توجه بودند که در بهار 1381 در مراسم تجلیل از استادان سنتی ساز، موفق به دریافت لوح تقدیر و جوایز نفیس دیگر از دست آقای مهندس عبدالعلی زاده وزیر مسکن و شهرسازی گردد. این تشویق و قدردانی، باعث تجدید روحیه ی استاد حسن ریاحی گردید. استاد حسن ریاحی، سه فرزند دارد، که تنها پسر او، متأسفانه شغل پدر را ادامه نداده است [1].