لاتین: The Pair of Houses

عربی: زوج المنازل.

لغت نامه دهخدا: قفسی بزرگ برای جوجه کشی طیور [1].

در معماری سنتی شهر دزفول استان خوزستان به حفره ­های آجری درون جرز، زیر لبه بام، بالای دهانه تاق ایوان یا دیوار خانه که محل زندگی پرندگان و یا جفت کبوتران بوده است گفته می­ شود. ایجاد جفت ­خانه در خانه‌های قدیمی و سنتی و البته فضا‌های عمومی از جمله عناصر مهم و زیبا در معماری سنتی این شهر است. جفت­ خانه  یا لانه کبوتر به درخواست مالک خانه و یا گاهی با نظر معمار سازنده، ساخته می ­شد. براساس مشاهدات و براساس نظر پژوهشگران، جفت­ خانه ­ها در اشکال مختلف مربع – مستطیل، دایره‌ای و چهارگل ساخته می‌شوند [2]. در این فضا معمولاً یک جفت کبوتر یا بیشتر زندگی می­ کردند، برخی از درون به هم مرتبط بودند و یا مثل نوع چهارگل ظرفیت سکونت تعدادی زیادی کبوتر را دارا بوده است و بر اساس نیروی غریزی نظافت آن را حفظ می‌کنند و فضولات خود را بیرون از لانه می ریزند. از سویی براساس روایات، ائمه (ع) در خانه خود از کبوترانی نگه‌داری می‌کردند و این نشان از نیکو بودن این عمل دارد و سبب لطافت روح و روان شده و زیبایی کم نظیری به محیط زندگی می‌بخشد. موارد دیگری نظیر همدم بودن و رفع تنهایی [3]، جلوگیری از نابودی خانه و دفع شیاطین [4]  و غیره ذکر شده است. برخی معماران سنتی از دلایل دیگر ایجاد جفت­ خانه  را مسائل سازه ای و سبک کردن جرز و فضای بالای تاق ها را عنوان کرده­ اند. ابعاد جفت­ خانه­ های مستطیل شکل عموماً در ارتفاع تا زیر بخش پیش آمده بالایی آن حدوداً پنج و شش ضخامت آجر و به ندرت چهار آجر روی هم قرار گرفته (شش آجره به همراه ضخامت ملات = 30 سانتی متر) و به عرض تقریباً یک آجر دزفولی ( تقریباً 18 سانتی متر) است. بخش بالایی آن به صورت آجرهای پیش آمده در سه نوع: یک آجره، دو آجر و سه آجر پیش آمده ساخته شده است که به منظور قرارگیری سر کبوتر در این فضا و جنبه زیبایی و به دلیل شیوه اجرای پوشش آن به حالت پیش آمده و پله پله اجرا شده است. برای مواقع نیز لبه های پیش آمدگی ها را با ملات به حالت هلالی شکل به صورت گلویی در کناره­ ها و ابرویی رو به بالا ایجاد کرده اند.