هوشنگ رسام يکي از مرمتگراني است که در عرصه ي مرمت تزئينات وابسته به بناهاي تاريخي اصفهان، فعاليت چشمگيري دارد. وي اگر چه در قياس با استادکاران قديمي هنوز در سنين جواني است – حدود 50 سال اما توانسته است با استفاده از تجارب مرمتگران پيشکسوت و همچنين با اتکاء به تحصيلات هنري خود، در چند رشته از تزئينات بناها و مرمت آن ها، به مرحله ي کسب مهارت و استادي نائل آيد وي در اکثر زمينه ها از کاشي سازي و کاشي کاري و پخت و نصب کاشي تا طراحي سفال و نقاشي روي کاشي، سفال و سراميک و نيز لايه برداري از گچبري ها و نقاشي هاي بناهاي تاريخي، تجربه اندوخته و کار کرده است. هوشنگ رسام در سال 1332 خورشيدي در محله ي سيچان اصفهان به دنيا آمد. سيچان يکي از محلات قديمي جنوب اصفهان است که نام آن از دوره ي صفويه و قبل از آن، به کتاب ها و سفرنامه ها راه يافته است. پدرش ميرزا باقر انگوري سيچاني از کشاورزان زحمتکش بوده که در محله ي سيچان معزز و محترم مي زيست.

رسام از کودکي و نوجواني به طبيعت و نقاشي و نگارگري علاقه ي بسيار داشت. اين علاقه پس از طي دوران دبستان افزون شد به طوري که تصميم گرفت براي ادامه ي تحصيل، رشته ي هنر را انتخاب کند. لاجرم براي انتخاب مدرسه يا هنرستاني که نياز او را برآورد، از آگاهان و صاحب نظران چه در خانواده و چه دوستان و آشنايان، راهنمايي خواست در اين زمان عموزاده ي پدر او استاد ابراهيم زرقومي که بسياري از استادکاران صنايع دستي به نقش او در احياي هنر ميناکاري اصفهان اذعان دارند، در اين رشته فعاليت مي کرد.

پسر عموي وي به نام استاد مرتضي انگوري سيچاني نيز در زمره ي استادان طراحي نقشه هاي فرش به شمار مي رفت. اين دو خويشاوند هنرمند با مشاهده ي اين ذوق و علاقه در او، وي را به ثبت نام در هنرستان هنرهاي زيباي اصفهان تشويق کردند. بدين ترتيب هوشنگ رسام در سال 1344 وارد هنرستان هنرهاي زيبا شد. هوشنگ رسام، خود مي گويد که در اولين سال تحصيلي در هنرستان، به طور غير مستقيم از راهنمايي هاي زنده ياد عيسي بهادري بهره ي فراوان برده است.

در اين نهاد هنري فرهنگي زير نظر اساتيد بزرگي همچون استاد اسدالله زاده، استاد جزي زاده، مرحوم معصوم زاده و هاتفي زاده نطنزي با بسياري از زمينه هاي تزئينات وابسته به بناها، آشنا شده و در زمينه ي طراحي، سفال سازي، نقاشي روي کاشي و سراميک و سفال، تجارب بسيار اندوخت. در همان سال هاي نخست تحصيل در هنرستان، نياز مادي او را به سمت بازار کار کشاند. در اين راه مرحوم هاتفي زاده نطنزي همچون پدري مهربان مراقب او بود. اين مرد نيک انديش، رسام را با استاد کاشي ساز، ايليا، آشنا کرد.

در کارگاه مرحوم ايليا، هوشنگ رسام با رموز طراحي، قلم گيري و پخت و نصب کاشي آشنا شده و با بهره گيري از تجارب آن استاد و اساتيد ديگري همچون موسوي زاده، که او نيز در فن کاشي از بهترين هاي اصفهان بود، طراحي و نقاشي روي کاشي و سفال را به خوبي فرا گرفت.

پس از پايان تحصيلات هنرستان، آقاي رسام به خدمت سربازي رفت و در سال 1354 آن را به پايان رساند. در آن سال ها، سازمان ملي حفاظت آثار باستاني به عنوان يکي از سازمان هاي وابسته به وزارت فرهنگ و هنر وقت، متولي مرمت بناهاي تاريخي بود. اين سازمان با استفاده از تجارب و تخصص اساتيدي مثل مرحوم دکتر کريم پيرنيا، مرحوم محمد تقي مصطفوي کاشاني، مرحوم کرامت الله افسر و استادکاران با تجربه و متبحری. همچون مرحوم معارفی و ده ها شخصیت موجه دیگر، توانسته بود به صورت نهادی مطرح، اهداف انجمن آثار ملی، را جامه ي عمل بپوشاند. در مراکز استان ها نيز شعب اين سازمان تحت عنوان دفتر فنی، نمایندگی هایی داشت که منشأ خدمات بسیار بودند. در اصفهان دفتر فنی سازمان زیر نظر دکتر باقر آیت الله زاده شیرازی اداره می شد. مؤسسه ی ایتالیایی ایزمئو نیز در این شهر به مرمت بناها می پرداخت.

هوشنگ رسام که از این دفتر و ایتالیایی ها مطالبی شنیده بود، تصمیم گرفت به استخدام آن سازمان درآید. بنابر این در سال 1354 همکاری با این سازمان را شروع کرد و زیر نظر آقای مهندس شیرازی، به عنوان مرمتگر تزئینات وابسته به بناها مشغول به کار شد.

مؤسسه ی ایزمئو نیز به امر مرمت اشتغال داشت و بسیاری از جوانان فارغ التحصیل هنرستان را به خدمت گرفته بود. برخی از آن ها را نیز برای استفاده از فرصت آموزشی به ایتالیا اعزام کرده بود.

اولین کار هوشنگ رسام مرمت نقاشی های سردر بازار قیصریه بود. برخی از مرمتگران مثل سید حسن رضوی نیز در همین بنا مشغول به کار بودند. کار در قیصریه هفت ماه به طول انجامید. در این مدت وی با بهره گیری از تجارب کارشناسان مؤسسه ی ایزمئو و به دنبال تشویقات آقای مهندس شیرازی موفق به فراگیری بسیاری از رموز مرمت نقاشی شد.

پس از پایان کار سردر قیصریه، آقای رسام به عمارت چهلستون رفت و مرمت نقاشی های آن بنای تاریخی را شروع کرد. این کار نیز تحت نظارت و تائید مؤسسه ی ایزمئو قرار داشت.

در همان زمان، آقای رسام همکاری با استاد محمد مصدق زاده را شروع کرد. مرحوم استاد محمد که فرزند استاد عبدالغفار کاشی تراش بود از هنرمندانی به شمار می رفت که بسیاری از کارشناسان، او و برادر وی استاد حسین را ادامه دهنده ی راستین راه کاشی کاران اصفهان می دانند. آقای رسام در کنار مرحوم محمد مصدق زاده، طراحی کاشی های مسجد امام و گنبد تکیه ی خاتون آبادی و برخی بناهای دیگر را انجام داد. وی در طول مدت 6 سال نسبت به همه ی ظرائف و دقائق کاشی سازی، پخت و نصب کاشی و همچنین کاشی چسبانی آشنایی یافت.

به طور کلی اقدامات مرمتی آقای رسام آن قدر متعدد و متنوع می باشد که شرح همه ی آنها سخن را به درازا خواهد کشید، لیکن با رعایت اختصار، اهم آن ها را معرفی می کنیم.

لایه برداری از روی گچ بریها و نقاشی های سردر قیصریه و مرمت نقاشی های ایوان های آن را زیر نظر آقای بوئینی، از کارشناسان برجسته مؤسسه ی ایزمئو، انجام داد.

مرمت نقاشی های موجود در کاخ عالی قاپو. وی به تناوب در این عمارت کار کرده است. در اوائل فعالیت وی، مهندس چرمینو، که او نیز از مرمتگران خوب مؤسسه ی ایزومئو بود، کار آقای رسام را مورد تایید قرار داد.

مرمت نقاشی های عمارت رکیب خانه در سال 1373 پیش از آن که به موزه ی هنرهای تزئینی تبدیل شود.

مرمت نقاشی ها و قطاربندی سردر مسجد سرخی اصفهان. این مسجد به مسجد سفره چی نیز معروف است.

مرمت و تعمیر کاشی های مسجد شیخ لطف الله. – طرح برداری و قلب ریزی برای عملیات تعمیرات کاشی کاری گنبد مدرسه ی چهارباغ.

طرح برداری و پیاده کردن نقوش گنبد مسجد امام برای مرمت کاشی های گنبد مسجد. این کار با همکاری مرحوم استاد محمد مصدق زاده انجام شد.

طرح برداری گنبد مسجد امام، در پی بازدید آقای مهندس شیرازی و دکتر مهدی حجت رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی و مورد تأیید آن ها قرار گرفت.

آقای مهندس حجت نیز از آقای رسام قدردانی به عمل آورد. کار در کنار مرحوم مصدق زاده باعث تا وی در مرمت این گنبد نفیس، به عنوان دستیار آن مرحوم، حضور مؤثری داشته باشد.

از دیگر کسانی که این مرحله از عملیات را مورد بازدید قرار دادند، پروفسور شهریار عدل بود. او که در آن زمان مقیم کشور فرانسه بود، طی بازدیدی، مراتب قدردانی خود را از آقای رسام و سایر استادکاران اعلام نمود.

طرح برداری و طراحی قالب بندی برای عملیات مرمت کاشی کاری گنبد هارون ولایت (هارونیه).

طرح برداری و طراحی قالب برای گنبد آرامگاه خاتون آبادی. این کار را آقای رسام در سال 1358 به اتفاق استاد حسین مصدق زاده انجام داد.

مرمت کامل تزیینات مهمان سرای استانداری اصفهان در سال 1373. این عمارت که در اوایل پهلوی ساخته شده بود دارای معماری زیبایی است که در اصفهان به خانه ی (سام) و (زاد) استانداران اسبق اصفهان در رژیم گذشته – معروف است. هوشنگ رسام در بسیاری از خانه های قدیمی اصفهان نیز کار کرده است. این خانه ها هم اکنون علاوه بر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، توسط سازمان مسکن و شهرسازی و همچنین سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری مورد مرمت قرار می گیرند، به طوری که در حال حاضر به عنوان یکی از جاذبه های بسیار مهم گردشگری اصفهان مورد توجه بازدید کنندگان هستند. برخی از خانه هایی را که آقای رسام در مرمت آنها شرکت داشته عبارتند از:

مرمت نقاشی های خانه ی ارسطویی در سال 1376. این خانه در حال حاضر به محل انجمن خوشنویسان اصفهان تبدیل شده است.

مرمت نقاشی های قاجاری خانه ی آیت الله بهبهانی (خانه مجتهدزاده). این خانه در حال حاضر به دارالقرآن کریم اختصاص یافته است.

مرمت نقاشی های سالن شاه نشین منزل جلالی. این خانه ی زیبا که منسوب به شیخ بهایی است، در زمره ی یکی از بناهای زیبا و ارزشمندی است که مورد بازدید مهمانان ایرانی و خارجی قرار می گیرد.

مرمت نقاشی های اصلی خانه ی علامه در سال 1379 و 1380.

مرمت نقاشی و تثبیت آن ها در خانه ی تاریخی سرهنگ بخردی.

مرمت نقاشی های خانه ی استاد همایی که در حال حاضر به «فرهنگستان ادب» اصفهان اختصاص دارد و به دلیل آن که شخصیت های علمی و ادبی و هنری بزرگی همچون مرحومین طرب و همای اصفهانی، در آن زندگی می کرده اند، از اهمیت بسیاری برخوردار است.

مرمت و تثبیت نقاشی امامزاده اسماعیل. آقای رسام در این بنا، از خط کمربند تا رأس گنبد، کار کرده است.

در خارج از اصفهان نیز آقای رسام فعالیت هایی داشته است که اهم آنها عبارتند از:

مرمت نقاشی های موزه ی چالشتر در چهارمحال و بختیاری.

مرمت نقاشی های موزه ی حرم حضرت معصومه (سلام الله علیها) در قم.

مرمت نقاشی های مدرسه ی فیضیه ی قم.

مرمت و طرح برداری از عمارت چینی خانه ی اردبیل.

مرمت نقاشی های ضلع جنوبی مسجد جامع خوزان در خمینی شهر، در سال 1377.

مرمت و لایه برداری ایوان و زیر گنبد مسجد جامع نطنز.

نقاشی گنبد امامزاده هفده تن گلپایگان.

مرمت نقاشی محراب مسجد جامع شهرضا، در سال 1378.

طراحی سر در دانشگاه کرمان.

برخی از پژوهشگران، در تحقیقاتی که درباره ی اصفهان انجام داده اند از یاد این هنرمند غافل نبوده اند. چنان که آقای کامران عدل در کتاب نفیس و گران سنگ آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند، با چاپ تصویری از هوشنگ رسام در حال انجام مرمت هایی در مسجد امام، بر کار او صحه گذاشته است. این کتاب به مناسبت چهارصدمین سال پایتختی اصفهان تالیف و منتشر شده است.

در کتاب دیگری نیز که برای معرفی مینیاتورهای رضا عباسی چاپ و منتشر شده، تصویر آقای رسام در حال کار بر روی یکی از تابلوهای عمارت چهلستون چاپ شده است. وی همچنین بارها مورد تشویق مقامات و مسئولین قرار گرفته است.

وی همچنین هنگام بازسازی خانه ی مجتهدزاده، از طرف آقای مهندس عبدالعلی زاده وزیر محترم مسکن و شهرسازی، مورد تشویق قرار گرفته و مراسمی برای بزرگداشت او و چند هنرمند دیگر در مهمانسرای عباسی برگزار شد.

آقای رسام، به دلیل علاقه اش نسبت به مواریث فرهنگی و بناهای تاریخی، مطالعات خوبی نیز در باره ی تاریخچه ی بناهای تاریخی دارد. او دوره های تاریخ ایران را به خوبی می شناسد و در مورد اوضاع اجتماعی هر دوران نیز مطالعاتی دارد. او ضمن معرفی بناها، درباره ی سبک های نقاشی و چگونگی مرمت آن ها برای گردشگران توضیح می داد و به سؤالات آنان پاسخ می گفت. صرف نظر از همه ی تخصص ها و تجارب وی هوشنگ رسام یکی از راهنمایان خوب، مجرب، مطلع، آگاه و خوش بیان بناهای اصفهان به شمار می رود. تعمیر عمارت بیگلربیگی پل خواجو، از آخرین فعالیت های رسام است که مرمت نقاشی های آن را بر عهده داشته است. این قسمت از پل خواجو با همکاری توأمان سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان و سازمان میراث فرهنگی، مرمت شده است [1].