یکی از استادکاران و معماران سنتی اصفهان که برای حفظ و احیای بناهای تاریخی این شهر زحمات بسیار کشیده، استاد محمد پاک نژاد است. وی درسال 1319 خورشیدی در اصفهان به دنیا آمد. استاد محمد از سن 7 سالگی کار را شروع کرد و تا 10 سالگی در خدمت استاد رضا لنجانی به نجاری پرداخت. از 10 سالگی کار با استاد شکرالله نجار را شروع کرد. در آن هنگام استاد شکرالله در بیمارستان رحیم زاده ی اصفهان به ساخت و نصب کارهای چوبی بیمارستان مشغول بود. در بیمارستان کارگاه بنایی و نجاری دایر بود و استاد محمد با استاد کاران ماهر اصفهانی آشنا گردید. وی موفق شد تا درظرف مدت کوتاهی، اروسی سازی، آلت و لقط چینی را به خوبی فرا گیرد.

در 14 سالگی به دلیل ناراحتی چشم ناگزیر شد از کار نجاری انصراف جسته و در کنار پدر به بافندگی و رنگرزی بپردازد. استاد محمد، 4 سال در خدمت پدر بود اما در اوقات فراغت و روزهایی که می توانست، سری به بناهای تاریخی می زد و کارهای مرمت گران را از نزدیک مشاهده می کرد. در طول این دوران4   ساله او توانست به بنای قابلی تبدیل شود. وقتی به سن 18 سالگی رسید به تنهایی کار بنایی را با ساخت و فروش خانه آغاز کرد. اما دغدغه ی اصلی و دل مشغولی او، کار در بناهای تاریخی و مرمت آن ها بود. به همین دلیل از هر فرصتی استفاده می نمود و خود را به معماران و استاد کارانی همچون مرحوم معارفی و برادرش استاد مهدی نزدیک می کرد. از سال 1344 استاد محمد به یکباره، خانه سازی و بساز و بفروشی را رها کرد و در بناهای تاریخی شروع به همکاری با استادکاران کرد. وی توانست در اندک زمانی به تمام رمز و رازهای معماری سنتی واقف شود. استاد محمد، خاطر نشان می کند که آنچه باعث شد تا سریعاً نسبت به دقایق امور آشنایی یابد.

علاوه بر سابقه در کار بنایی و علاقه به آثار تاریخی شهر اصفهان، وجود برادرش استاد مهدی بود. استاد مهدی آنچه را می دانست به برادر آموخت و در کارهای خود او را نیز دخالت می داد.

از حدود سال 1350 خورشیدی استاد محمد پاک نژاد به عنوان استاد کار، مورد تأیید همه ی معماران سنتی قرار گرفت. وی توانست مرمت بسیاری از بناها را انجام دهد. او همزمان با کار بنایی اش در خانه های قدیمی نیز به مرمت می پرداخت، اما در سال 1365 خورشیدی، بنا به پیشنهاد برادرش استاد مهدی پاک نژاد همه ی اوقات خود را صرف کار در بناهای تاریخی نمود. از این زمان به بعد، وی در کنار برادرانش استاد مهدی و استاد مرتضی، با نظارت مسئولان و کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، بسیاری از بناهای تاریخی اصفهان را مرمت نمود که عبارتنداز :

– اولین کار استاد محمد تعمیر بازارچه ی حاج محمد جعفر آباده ای بود.

– در بازارچه نو، استاد محمد به اتفاق برادرش استاد مهدی به طاق زنی پرداخت.

– در بازار رنگرزها استاد محمد به تنهایی چند طاق بر پا کرد.

– در عمارت ایلخانی صفوی توحید خانه استاد محمد، طاق ها را برافراشت. همچنین زیر زمینی احداث و شبکه بندی های دور تا دور عمارت توحید خانه را تعبیه نمود.

– برای خانه ی سوکیاس واقع در جلفا، استاد محمد، طاق و چشمه ها را تعمیر کرده و زیر زمینی نیز احداث نمود.

– در طبقه ی فوقانی میدان نقش جهان، استاد محمد، کلیه ی طاق هایی را که از مسجد امام شروع و به دیوار عالی قاپو خاتمه می یابد، بر پا کرد.

– در کوی پشت مطبخ میدان نقش جهان، استاد محمد، دو بازار را به هم وصل کرد و کار رسمي بندي آن ها را انجام داد.

– استاد محمد، گنبد مسجد جيلان آباد را برافراشت و محوطه سازي مسجد را نيز انجام داد.

– در جاده ي قلعه شور، امامزاده اي به نام امامزاده جابر انصاري است که طاق هاي اطراف رواق اين امامزاده به کلي تخريب شده بود. استاد محمد پاک نژاد توانست اين طاق ها را بر پا کرده، آن ها را احيا نمايد.

– در کاروانسراي چيت سازها، استاد محمد، مغازه اي با شيوه ي معماري سنتي احداث کرد.

– کف سازي و قرنيز سازي عمارت صفوي و زيبايي تالار اشرف را استاد محمد انجام داد.

– در مزارستان قديمي تخت فولاد، آب انبار مربوط به تکيه ي کازروني را تعمير کرد. سقف زني و رواق هاي اطراف و قيد بندي سقف و خاکبرداري و مرمت طاق هاي اين تکيه نيز، از آثار استاد محمد پاک نژاد است.

– در تکيه ي بيد آبادي تخت فولاد نيز استاد محمد مشغول بازسازي تکيه، به شيوه ي اوليه و سنتي است.

استاد محمد در خارج از اصفهان نيز کارهاي بسياري انجام داده که همه را به خاطر نمي آورد. اهم آن ها عبارتند از:

– در منطقه ي رودشت، حسينه و مسجدي ساخت. در اين مسجد دو مناره نيز احداث کرد. سردرها، حياط سازي مسجد، ساخت مناره ها از آغاز تا انتها، همه، کار استاد محمد است.

– در شهرکرد، قلعه ي چالشتر را طاق زد و خانه ي تاريخي را که در تملک ميراث فرهنگي چهارمحال و بختياري بود، مرمت، بازسازي و طاق زني کرد.

– حمام قديمي و بسيار زيباي فردوسي شهرکرد را از ريشه، بازسازي کرد و سقف را برپا و رواق ها را به شيوه ي سنتي احداث نمود.

– در جلفا، تعميرات خانه قديمي ايوبي شامل کف سازي، سقف زني و سيم گل کشي انجام داده است.

– در توحيدخانه نيز تجديد آجرفرش بام هايي را که خود طاق آن ها را زده بود، برعهده داشته است.

استاد محمد پاک نژاد از طرف اکثر مقامات و مسئولين ذي ربط مورد تقدير و تشويق قرار گرفته است. که از جمله آن ها قدرداني آيت الله طاهري، امام جمعه ي وقت اصفهان، هنگام کار وی در بازارچه نو را می توان نام برد.

مسئولین سازمان میراث فرهنگی و کارشناسان این سازمان در طول چند دهه بر کارهای انجام شده توسط استاد محمد صحه گذاشته، از او قدردانی کرده اند. استاد محمد پاک نژاد 3 فرزند دارد که دو فرزند او پسر و دیگری دختر است.

استاد محمد در سن 67 سالگی هنوز نیز با عشق و علاقه، به کار در بناها مشغول است [1].