استاد گنجعلی( Ganj Ali Zareh) زارع (متولد ۱۳۳۰ خورشیدی، روستای شمس‌آباد تخت، نزدیک تخت‌جمشید) مرمت‌کار برجسته آثار تاریخی ایران و از همکاران بلندمدت هیئت ایتالیایی مرمت تخت‌جمشید است. استاد گنجعلی در خانواده‌ای با شرایط اقتصادی دشوار چشم به جهان گشود. دوره ابتدایی را با سختی‌های بسیار به پایان رساند و روزانه حدود شش کیلومتر مسیر را پیاده تا مدرسه تخت‌جمشید طی می‌کرد. پس از اتمام کلاس ششم، به دلیل تنگنای مالی خانواده، تحصیل را رها کرد و به کارهای روزمزد مانند کشاورزی و بنایی روی آورد تا در تأمین معاش خانواده سهیم باشد.

 ورود به حرفه مرمت

در سال ۱۳۴۳ خورشیدی (۱۹۶۴ میلادی)، در سن سیزده سالگی، به اداره میراث فرهنگی تخت‌جمشید معرفی شد. در آن زمان، هیئت ایتالیایی موسسه ایزمئو (IsMEO) به سرپرستی جوزپه تیلیا (Giuseppe Tilia) مسئولیت کاوش و مرمت محوطه تخت‌جمشید را بر عهده داشت. زارع پس از شناسایی استعدادش توسط اعضای هیئت، به ویژه پیترو بوتونی، به عنوان کارآموز پذیرفته شد. بوتونی با واگذاری ابزار اولیه مرمت (قلم‌مو و چکش)، آموزش عملی و فشرده‌ای را برای او آغاز کرد. زارع طی سه سال آموزش مستقیم تحت نظارت هیئت ایتالیایی، مهارت‌های تخصصی مانند: داربست‌بندی، مرمت سنگ و حجاری را آموخت و به دلیل شایستگی، عنوان «استادکار درجه دو» را دریافت کرد. او پانزده سال با این هیئت همکاری مستمر داشت و در سال ۱۳۵۷ خورشیدی (۱۹۷۸ میلادی)، فعالیت حرفه‌ای مستقل خود را آغاز کرد و به درجه «استادکار درجه یک» ارتقا یافت.

  دوره خدمت و فعالیت‌های حرفه‌ای

خدمت رسمی زارع در اداره میراث فرهنگی تخت‌جمشید از سال ۱۳۴۳ تا ۱۳۸۲ خورشیدی ادامه داشت. در دوران جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹–۱۳۶۷)، فعالیت فرهنگی خود را برای هشت سال تعلیق کرد و داوطلبانه به جبهه‌ها پیوست و در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خدمت نمود. شش ماه پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ و پایان جنگ، به تخت‌جمشید بازگشت. فعالیت‌های زارع محدود به تخت‌جمشید نبود؛ او در پروژه‌های ملی مهمی مانند مرمت محوطه نقش رستم، طاق بستان (کرمانشاه) و معبد آناهیتا (کنگاور) مشارکت داشت. طی سال‌های خدمت، بارها لوح تقدیر و عنوان «مرمت‌کار نمونه» را از سازمان میراث فرهنگی دریافت کرد.

 بازنشستگی و زندگی شخصی

زارع در سال ۱۳۸۲ خورشیدی بازنشسته شد، اما به دلیل علاقه عمیق به حجاری، فعالیت حرفه‌ای خود را در کارگاه شخصی ادامه داد. او در سال ۱۳۵۲ خورشیدی ازدواج کرد و صاحب سه دختر و دو پسر است.گنجعلی زارع یکی از نسل مرمت‌کاران بومی است که تحت آموزش هیئت ایتالیایی، نقش مهمی در حفاظت از میراث هخامنشی ایفا کرد و تجربیاتش بخشی از تاریخ مرمت تخت‌جمشید به شمار می‌رود.

                                                                                        ***