این ماده جزء دی ترپن ها است و معمولاً از ترشحات درخت کاج به دست میآید، گرچه گونههای دیگری، مانند صنوبر و کاج اروپایی (صنوبر اصیل) یا به عبارتی همه گونههای پیناسیا آن را تولید میکنند.
برحسب نحوه عصاره گیری سه نوع کلوفون بدست میآید. کلوفون ژم، کلوفون چوب و کلوفون روغن تفاله چوب.
– کلوفون ژم
درختان کاج برای التیام جراحات پوست خود کلوفون ژم ترشح میکنند. این مواد ضمن اینکه الیاف چوب را بههم میچسبانند دارای خواص میکروبکشی نیز هستند (فروژینول، اسید پودو کار پیک،…).
ژم ترکیبی است از کلوفون (۶۸ تا ۷۲ درصد) ، تربانتین (22 تا ۲۴ درصد) و آب (۵ تا ۱۲ درصد). پساز رسوبدهی و جداسازی پی در پی برای جدا کردن ناخالصیهای معدنی و گیاهی، تربانتین را به روش تقطیر بخار یا تقطیر در خلأ در ظرف فولادی زنگ نزن، از کلوفون جدا میکنند. از بالا بردن بیش از حد حرارت بایستی خودداری نمود، زیرا این مواد به سرعت اکسید و پلیمریزه میشوند و رزین هایی با رنگ خیلی تیره تولید میکنند.
– کلوفون چوب
پیشرفت فنآوری تولید کلوفون چوب بهطور اخص از آمریکا شروع شد. در آنجا برای عصارهگیری، کندههای کاج را در حلال آروماتیک قرار میدهند. چون این عملیات در ابعادی وسیع انجام میشود، قیمت کلوفون بهدستآمده از کلوفون ژم خیلی ارزانتر است.
– کلوفون روغن تفاله چوب
روغن تفاله چوب یک فراورده جنبی است که طی عملیات تولید سلولز از چوب کاج به دست میآید. این ماده حاوی ۵۴ درصد اسیدهای رزینی است، بهعلاوه مقداری اسیدهای چرب غیر اشباع (۵۰ درصد) دارد که بایستی از آن جدا شود.
· ترکیب
کلوفون تازه حاوی حدود ۹۵ درصد اسیدهای رزینی است که بسته به سهولت اکسیداسیون، آنها را به ۳ گروه تقسیم میکنند :
الف) اسیدهایی که پیوندهای دوگانه مزدوج دارند و خیلی مستعد اکسایش هستند، شامل اسیدهای آبیتادینیک (اسید آبیتیک، اسید نئوابیتیک، اسید لوُپیماریک و اسید پالستریک)، ۶۰ درصد.
ب) اسیدهایی که دارای پیوندهای دوگانه غیر مزدوج هستند و تمایل کمتری به اکسایش دارند، شامل اسیدهای پیماردینیک (اسیدهای دکستروپیماریک و ایزودکسترو پیماریک) ، ۲۰ تا ۲۵ درصد.
ج) این اسیدها تمایل خیلی کمی به اکسایش دارند و موسوم به اسیدهای دهیدروآبیتیک (اسیدهای دی هیدرو آبیتیک و تترا هیدرو آبیتیک) ۵ تا ۱۰ درصد.
محل پیوندهای مزدوج قابلتغییر نیست. تحت تأثیر گرما، ترکیبی شکل میگیرد که بیشتر شامل اسید آبیتیک پایدار است و تقریباً اسید لوپیماریک در آن وجود ندارد.
با گذشت زمان در اثر واکنشهای هیدروژنش که در حین اکسایش رخ میدهد اسید دی هیدروآبیتیک زیادتر میشود. این اسید در جای خود اکسید میشود و تشکیل اسید ۷-اگزودهیدرو آبیتیک میدهد. بنابراین قسمت اعظم مواد موجود در رزینهای قدیمی شامل همین دو ترکیب است.
· خواص
کلوفون نقایصی دارد که کاربردش را به تولید جلاهای موقت ارزان قیمت منحصر میکند.
نقطه ذوب آن پایین است، لذا در معرض نور خورشید بهراحتی چسبناک میشود. آمادگی زیاد این ماده برای اکسایش موجب تیره شدن و سفیدک زدنش میشود.
بدلیل بالا بودن اسیدیته، تماس آن با رنگدانههای آلی و الیاف سلولز مضر است. خاصیت جذب شدید حلال در کلوفون موجب میشود که فیلم آن بهکندی سفت شود و مدتها چسبناک باقی بماند.
بهنظر میرسد که از این رزین با وجود خواص مضر، در گذشته فقط در غرب اروپا استفاده زیادی میشده است. درواقع بارها وجود آن را درجلاها و رزینهای قدیمی ثابت کردهاند. وایت نیز در جلای چندین ساز ایتالیایی، مربوط به قرن هجدهم، نوعی رزین پینوس را شناسایی کردهاست [1].
منابع: [1] ماسشلین کلاینر. لیلیان. خواص مواد برای هنرمندان چسبها و جلاهای طبیعی. مترجم: حمید فرهمند بروجنی. انتشارات گلدسته. 1378.