یکی از معماران و استادکارانی که خدمات و اقدامات مؤثری در راه حفظ و احیای تعداد قابل توجهی از خانه های قدیمی اصفهان داشته، هوشنگ کیانپور است. وی در سال 1336 در اصفهان به دنیا آمد. تحصیلات متوسطه ی خود را در رشته ی مکانیک گذرانید، اما آنچه وی را به کار در خانه های قدیمی ترغیب کرده، عشق و علاقه به بناهای تاریخی و میراث فرهنگی زادگاهش بوده است. در سال 1358 در مرکز شوراهای عمرانی وابسته به شهرداری شروع به کار کرد. اولین استاد و معلم او در معماری سنتی، استاد غلامعلی بیزری است هنگامی که شهرداری اصفهان باغ قوشخانه را که متعلق به خاندان مشیر فاطمی و از بناهای دوره ی قاجار بود تبدیل به پارک می کرد، تعمیرات این ساختمان به وسیله ی آقای بیزری انجام می شد و آقای کیانپور، تدارکات آن را بر عهده داشت و با ساخت دیوارهای نرده ای چوبی و جرزهای آجری به سبک قاجار، کار در این بنا را شروع کرد. آقای بیزری بعد از پایان کار در باغ قوشخانه شروع به ساخت حمامی در منطقه ی ناژوان کرد. این حمام به شیوه ی سنتی ساخته می شد. آقای کیانپور در کنار آقای بیزری اصول معماری سنتی را به خوبی آموخت، به طوری که پس از پایان کار حمام ناژوان، آقای کیانپور تصمیم گرفت به طور مستقل کاری را انجام دهد.

او می گوید استاد بیزری هیچ نکته ای را ناگفته نگذاشته و با سعه ی صدر، همه ی دقایق و ظرایف کار را به او آموخته است. نخستین تجربه ی وی مرمت باغ کسایی در اصفهانک بود. این اثر زیبا در حال حاضر به مؤسسه ی دارالقرآن اختصاص دارد. در آن زمان وزارت مسکن و شهرسازی شروع به احیاء، بازسازی و نوسازی خانه های قدیمی کرده بود و با تأسیس شرکت هایی همچون مسکن سازان، بسیاری از خانه های قدیمی اصفهان را که در حال زوال و نابودی بودند نجات داد.

کار نمایان و در خور توجه وزارت مسکن و شهرسازی و شرکت مسکن سازان، به برخی مرمت های این شرکت تعلق «بنیاد آقا خان محلاتی» حتی توجه بنیادها و ارگان های فرهنگی خارج از کشور را نیز جلب کرد. جوایزی که از طرف گرفت، بیانگر این توجه و اقبال است.

آقای کیانپور مرمت و بازسازی برخی خانه های قدیمی را بر عهده گرفت و از سال 1372 تمام اوقات و توانایی هایش را در این راه صرف کرد. کیانپور در کنار شخصی قرار گرفت که خود دریایی از تجارب و دانسته های معماری سنتی در همه ی رشته ها بود. مرحوم استاد عباس شکوهی پور در همه ی مرمت ها با استاد هوشنگ، همراه بود. وی توانست با کمک استادکاران طراز اولی همچون استاد حسن ریاحی، سید حسن رضوی و بختیار صفایی پور، خانه های نفیس و سنتی این شهر را از زوال نجات دهد.

نخستین کاری که آقای کیانپور برای وزارت مسکن و شهرسازی انجام داد، بازسازی مدرسه ی قدسیه بود. این مدرسه در دوره ی صفویه و قاجار ساخته شده و در محله ی جماله واقع است. این اثر نفیس در سال 1375 خورشیدی در اختیار حوزه ی علمیه اصفهان قرار گرفته و در حال حاضر دفتر حضرت آیت الله مظاهری رئیس حوزه ی علمیه ی اصفهان است.

– خانه ی خواجه پطروس که یکی از بناهای بسیار زیبا در جلفای اصفهان و متعلق به پطروس ولی جانیان است. این شخص یکی از تجار ثروتمند و معروف اصفهان بوده که به دلیل صداقت و پاکی در امر تجارت مورد توجه دربار صفویه قرار داشت.

طبق کتیبه ای که در این خانه، موجود است بنای مزبور در سال 1668 میلادی برابر با 1046 هجری قمری و در زمان سلطنت شاه صفی صفوی بنا گردیده است. جبهه ی شمالی این خانه ی دو طبقه، توسط آقای کیانپور و براساس الگوهای اصلی مرمت شد. در حال حاضر این خانه ی بسیار زیبا که در چهار راه حکیم نظامی واقع است، متعلق به دانشگاه هنر است.

– خانه ی مجتهد زاده: این خانه در خیابان احمد آباد کوی دارالبطیخ یا کوچه خواجه نظام الملک واقع شده و به خانه ی آیت الله بهبهانی نیز معروف است.

قبل از مرمت این اثر قاجاری، بارها همسایگان نسبت به وضعیت خطرناک بنای آن هشدار داده بودند. این خانه سه جبهه دارد، جبهه ی شمالی دو طبقه است و اتاق شاه نشین 5 دری با دو اتاق گوشواره و یک اتاق پشتی شاه نشین، با اروسی بسیار زیبایی از هم جدا شده اند. دو بادگیر در حد فاصل تالار و سفره خانه افراشته شده اند. در جبهه ی غربی یکی از زیباترین اتاق های قاجاری به صورت گنبدی با مقرنس ساخته شده و تزئینات گچبری و چدنی سازی و گل و مرغ آن خودنمایی می کند. اتاق دیگری مربوط به عصر قاجار با تزئینات چشمگیر و بخاری دیواری زیبایی مکتب تزیین گرایی دوران قاجار را به نمایش می گذارد. در گوشه ی شمال غربی خانه، هشتی بسیار زیبای آن قرار دارد. حیاط خلوت نیز مشرف به اتاق های جبهه ی غربی قرار گرفته است. این بنا نیز زیر نظر آقای کیانپور مرمت شده است.

استحکام بخشی و نوسازی جبهه جنوبی که کاملا تخریب شده بود نیز در دو طبقه انجام گرفت. مرحوم شکوهی پور گچبری های این قسمت را مرمت نمود و تزئینات نقاشی را آقای هوشنگ رسام مرمت کرد. مرمت حوض حیاط مرکزی و ازاره ی سنگی و بادگیرهای زیبای عمارت نیز از دیگری اقدامات کیانپور است.

او می گوید که در این خانه، ظرایف و نکات بسیاری مربوط به گچبری و تزئینات وابسته به معماری بناها را از مرحوم شکوهی پور آموخته است. خانه ی مجتهد زاده پس از بازسازی و مرمت به عنوان یکی دیگر از خانه های بسیار خوب اصفهان در اختیار دارالقران مرکز خواهران قرار گرفته است.

– خانه ی نیلفروشان در محله ی دردشت واقع شده است. این اثر قاجاری بیش از 10 سال به حال خود رها شده و کاملاً مخروبه بود. آقای کیانپور این خانه را استحکام بخشی کرده، سقف را کاملاً تعویض نمود. تزئینات گچبری حیاط خانه نیز به وسیله ی مرحوم شکوهی پور و زیر نظر استاد هوشنگ کیانپور مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت. همچنین مقرنس بسیار زیبای هشتی خانه، کاملاً نوسازی شد. در این قسمت نیز مرحوم شکوهی پور به مرمت گچبری ها پرداخت. مرمت مقرنس های اتاق های زیر گوشواره، که تخریب شده بود و آجر فرش کف حیاط و اتاق ها، در مرحله ی بعد انجام شد. درب اروسی بسیار زیبای شاه نشین خانه هم به وسیله ی استادکاران مجرب نجاری، و زیر نظر آقای کیانپور، بازسازی و نصب گردید. خانه ی اعلم: این خانه بسیار زیبای قاجاری در کوی قصر جمیلان قرار دارد. در این خانه نیز آقای کیانپور عملیات مرمتی مؤثری انجام داد. اروسی اسلیمی بسیار زیبای آیینه خانه که در جبهه ی شمالی واقع شده بود، مرمت و نوسازی گردید. ایوان عصر نشین زمستانه که در جبهه ی شرق قرار دارد، قبل از مرمت با ستون گچی تبدیل به حمام شده بود، آقای کیانپور این ایوان را به صورت اصلی بازسازی کرد. در ضلع شمالی بنا، ساباطی وجود داشت که تخریب شده و بر اثر تخریب آن دیوارها حرکت کرده بود. از آن جایی که این ساباط، پشت آئینه خانه واقع شده بود، این قسمت از خانه مورد تهدید جدی قرار گرفته بود. آقای کیانپور این دیوارها را کلاف کشی فلزی نمود. تزئینات گچبری خانه نیز به وسیله ی مرحوم استاد عباس شکوهی پور و زیر نظر آقای کیانپور انجام گرفت. تزئینات چوبی آن را آقای علیزاده برعهده داشت.

از کارهای دیگری که در خانه ی اعلم انجام شده، مرمت ازاره ی سنگی، آجرکاری معقلی، کاشی کاری حوضخانه و کاشی کاری معرق دور بام بود، که همه ی آن ها زیر نظر وی به خوبی انجام شد.

برخی از دیگر خانه های قدیمی که در بافت تاریخی اصفهان واقع و زیر نظر آقای هوشنگ کیانپور، مرمت و بازسازی شده اند عبارتند از:

– خانه ی علامه: این خانه ی قدیمی، یک اثر متعلق به دوره ی صفوی است و در کوی سلطان سنجر قرار دارد. بنا به گفته ی آقای کیانپور برخی نشانه ها در این خانه حاکی از این است که بعضی قسمت های آن به قبل از صفوی هم می رسند.

– خانه ی سیف پور قاسمی، که در دوره ی قاجار بنا شده و به دلیل خصوصیت های کویری در عداد بناهای کم نظیر اصفهان به شمار می رود.

– خانه ی جمشیدی فر، که در سنبلستان جنب بیمارستان امین واقع شده است.

– خانه ی میردامادی، که در کنار قصر جمیلان قرار دارد.

– خانه ی تمیزی، که در محله ی شهشهان واقع شده است.

– خانه ی ملاباشی، که عمارتی قاجاری است و از معماری و تزیینات خاص آن دوره برخوردار است.

– خانه ی دیبایی که در محله ی مسجد علی واقع شده و در دوره ی قاجار ساخته شده است. این اثر نفیس دارای درب های اروسی گره و اسلیمی و پارچه بری بسیار زیبا است.

از دیگر اقدامات مرمتی ابنیه ی تاریخی که توسط هوشنگ کیانپور و به سفارش وزارت مسکن و شهرسازی صورت پذیرفته عبارتند از:

– بازسازی کارگاه های عبا بافی واقع در محمدیه ی نایین.

– مرمت حمام شاه علی، مربوط به دوران صفویه.

– مرمت و بازسازی کامل حمام وزیر. این حمام که در حال حاضر در اختیار کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است، از بناهای بسیار جالب و دیدنی واقع در بافت تاریخی اصفهان است. مرمت هاي حمام وزير چنان اصولي صورت گرفته که جايزه ي مخصوص اقاخام محلاتی، به آن تعلق گرفت [1].