استاد هاشم سنمار معمار برجسته ی اصفهانی فرزند ارشد استاد غلامحسین سنمار است. او نوه ی استاد اسماعیل معمار است که مسجد بزرگ و نفیس رکن الملک از آثار اوست.

خانواده ی سنمار از قدیم الایام مشهور و معماران آن زبانزد بوده اند. در خانواده ی استاد غلامحسین نیز استاد هاشم سر آمد و در میان برادران هنرمندش شاخص وبرجسته بوده است.

هاشم در حدود 1270 خورشیدی در اصفهان به دنیا آمد. دوران کودکی را در شرایطی گذرانید که پدربزرگ وی استاد اسماعیل، پدر او استاد غلامحسین و دایی های او استاد حسینعلی و استاد حسنعلی، در بناهای تاریخی اصفهان به کار مشغول بودند و نام آنها در کسوت معماری با احترام خاصی توأم بوده است.

استاد هاشم دو سال با مرحوم معارفی اختلاف سن دارد. حسین معارفی خواهرزاده ی معمارانی چون معتمد البناء و استاد اسماعیل بوده است . استاد اسماعیل همان پدر بزرگ استاد هاشم است که دخترش را به عقد شاگردش، غلامحسین در آورده بود از آن رو استاد اسماعیل و فرزندانش لقب سنمار را برای خود برگزیده اند. استاد هاشم و مرحوم معارفی با هم و در یک فامیل رموز و دقائق معماری را فرا گرفته اند.

هاشم، دوران کودکی را در حالی گذرانید که پدر او در کنار جدش استاد اسماعیل و دایی هایش هر روز به بناهای تاریخی رفته و در اوقات فراغت نیز درباره ی مسائل مربوط به بنایی و معماری مذاکره می کردند. وقتی استاد هاشم به سن هشت سالگی رسید، تصمیم گرفت که او نیز راه پدر ، جد و دایی هایش را پیش بگیرد. بنابراین رسما شاگرد پدر شد. استاد حسین از همان ابتدا دقائق کار را به خوبی فرا می گرفت. علت پیشرفت وی نیز، وجود استادان متعددی بود

که وی با آنها حشر ونشر داشته و همگی نیز به خاطر قرابت و خویشی، آنچه می دانستند از او مضایقه نمی کردند.

استاد هاشم به زودی بر پدر پیشی گرفت و در مدتی بسیار کم به استاد کاری توانا تبدیل شد. تا زمانی که استاد غلامحسین در قید حیات بود، استاد هاشم و دو برادر دیگرش همچون شاگردی از وی کسب فیض می نمودند و اظهار نظرهایشان نیز به گونه ای بود که حرمت پدر محفوظ بماند.

هنگامی که استاد هاشم ده ساله بود استاد غلامعلی، معمار معروف و پدر استاد حسین معارفی درگذشت. استاد هاشم از سنین کودکی تا نوجوانی استادان بزرگی را تجربه کرد. این همان زمانی است که مرحومین معتمد البناء و استاد اسماعیل دو دایی مرحوم معارفی، در مسجد رکن الملک کار می کردند.

وی همان استاد اسماعیلی است که به احتمال قریب به یقین، جد استاد هاشم است. استاد هاشم چنان کار در بناهای تاریخی را دوست می داشت و به حدی به این کار عشق می ورزید، که حتی بازی های کودکانه اش نیز به نوعی با بناها و آثار قدیم شهر اصفهان ارتباط داشت در این موقع استاد غلامحسین در مسجد جامع کار می کرد. استاد هاشم در کنار او بود و لحظه ای را برای دانستن و کسب تجربه از دست نمی داد.

هنگامی که استاد هاشم جوانی هجده ساله بود، استاد کار ماهری شده بود، به طوری که استادکاران با صراحت، مرتبه ی او را در استادی نسبت به استاد عبدالحسین بالاتر می دانستند. اما هرگز این ستایش ها او را اگرچه در عنفوان جوانی بود و آغاز راه بود، مغرور نمی کرد.

در همان زمان استاد هاشم در تعمیر گنبد مسجدجامع عباسی (مسجدامام) درکنار پدر وسایر استادان قرار گرفت. از این زمان برخی ابتکارات و خلاقیت های استاد هاشم زمینه ظهور و بروز می یابد. این مطلب مورد تأیید همه ی

استادکاران و کارشناسان می باشد. از مهارت های استاد هاشم، مرمت سقف های بسیار بلند بود در آن زمان کار بر روی این گونه سقف ها بسیار خطرناکبود.

از دیگر فعالیت های او، بازسازی و مرمت حمامها و مساجد قدیمی بود. اعتقاد

کلی او بر این بود که احیای مساجد و حمام های قدیمی جزو باقیات الصالحات است. به همین دلیل بیشتر اوقات او، در روستاها می گذشت. بسیاری از

مساجد قدیمی در روستاهایی مثل سین و گز و برخوار از یادگارهای او می باشند. آن مرحوم، چوب را با کمک آجر وگچ به نوعی بالابر جک تبدیل می کرد

و دیوارهای مساجد را بالا می برد، آنگاه دیوار را از پایین به بالا می ساخت. آقای اکبر سنمار نوه ی استاد مرحوم می گوید که خود وی در سنین طفولیت، بارها شاهد این چنین کارهایی از طرف استاد هاشم بوده است.

آقای سنمار با مراجعه به سوابق خانوادگی و ملاحظه برخی تصاویر که باقی مانده اند، مرمت هایی را از آن مرحوم به خاطر می آورد که اهم آنها عبارتند از :

– کلیه ی مساجد موجود در شهر اصفهان و اکثر قریب به اتفاق مساجد قدیمی روستاهای اصفهان. در واقع مرحوم استاد هاشم در مساجد دوره قاجار وصفویه و چند مسجد دوره ی سلجوقی کار کرده است.

– تعمیرطاق های خانه ی استاد همایی. این خانه که در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و در حال حاضر به فرهنگستان ادب اصفهان اختصاص دارد. به دلیل معماری خاص آن و وجود خط نوشته هایی از پدر مرحوم همایی واجد اهمیت بسیار است.

– ساخت سر در بازارچه بلند را مرحوم معارفی بر عهده ی استاد هاشم گذاشت. همانطور که گفتیم مرحوم معارفی و استاد هاشم به اتفاق یکدیگر کار را شروع کردند و از کودکی با هم بودند. ذکر این نکته نیز مناسبت دارد که در آن زمان، بازارچه بلند انبار تنباکو شده بود و مسؤولین امر به هیچ روی حاضر نبودند آن را مرمت کنند یا لااقل آن را تخلیه و به حال خود واگذارند.

مرحوم معارفی به اتفاق استاد هاشم، اهمیت بازارچه را از نظر قدمت و ارزش های هنری و فرهنگی به مسؤولین امر گوشزد کرد. پس از آن که اعتبار قلیلی برای مرمت آن تأمین شد، مرحوم استاد هاشم مدت سه سال متوالی در این بازارچه کار کرد و همه ی غرفه ها را زنده کرد. در این کار مرحوم معارفی همکاری همه جانبه با او داشت.

– مدرسه ی مریم بیگم را نیز مرحوم استاد هاشم مرمت و بازسازی کرد.

– در حمام خسرو آغا که چند سال پیش کاملا تخریب شد نیز مرحوم استاد هاشم چندی به کار مرمت مشغول بود.

– مسجد شیخ لطف الله: همانطور که در شرح حال مرحوم معارفی خواهیم گفت: مرمت مسجد شیخ لطف الله در دو مرحله انجام شد. در مرحله ی اول برچیده شدن دستشویی ها و حوضخانه، به علت آسیبی که به شبستان زیر گنبد وارد کرده بود، انجام گرفت. در این اقدام مرحوم استاد هاشم و پدرش استاد غلامحسین با مرحوم معارفی همکاری نزدیک داشتند.

– مسجد جورجیر: مرحوم استاد هاشم سنمار در تفکیک سر در این مسجد که از شاهکارهای دیالمه است، از الحاقات مربوط به احداث مسجد حکیم درعهد صفوی و بعد از آن، با مرحوم معارفی همکاری نزدیک داشت.

– در انتقال سر در مسجد قطبیه از خیابان جدید الاحداث خوش خیابان طالقانی امروز به محوطه ی عمارت چهلستون نیز استاد هاشم همکاری داشت. استاد هاشم 10 فرزند داشت پنج دختر وپنج پسر دو پسر او در زمان حیات پدر درگذشتند. مرحوم استاد هاشم سنمار شاگردان بسیاری را تربیت کرد برادران او استاد رجبعلی و استاد ابوالقاسم سنمار از همه معروفترند. این دو برادر نیز در کنار استاد هاشم از پدر کسب تجربه می کردند. استاد مهدی پاک نژاد نیز یکی از شاگردان اوست.

مرحوم استاد هاشم مردی معتقد نسبت به مبانی مذهبی و سخت پای بند به شریعت اسلام بودگفته می شود استاد هاشم سنمار در کار بسیار سختگیر ودقیق بوده است. [1]