استاد غلامرضا گلباز خان، سال ۱۲۹۷ در مشهد مقدس دیده به جهان گشود. حرفه بنایی و معماری سنتی در خانواده او موروثی بود و این حوله از پدربزرگش به پدر و از پدر به او به ارث رسیده بود. پدرش غلامحسین گلباز خان به معاری ماهر بود و در همه شعب معماری سنتی سررشته داشت. کاشیکاری، آجرکاری، گنبد چینی، ساخت انواع طاقها، سفتکاری، دیوارچینی و بندکشی ازجمله مهارتهایی است که در کنار پدر آموخت. او آموختن فنون و شیوههای معماری سنتی را در کنار پدر به تحصیل درس و مشق ترجیح داد و از کودکی به فراگیری حرفه وی همت گمارد. اگرچه بعدها، زمانیکه در کار معماری و استادی برجسته بدل شده بود، به آموختن دروس مدرسه نیز علاج بلند شد و در مدارسی موسوم به اکابر، شبانه ثبتنام کرد و موفق به اخذ مدرک ششم ابتدایی شد.
حرفه معماری سنتی در خاندان استاد غلامرضا گلباز خان ریشه داشت. او علاوهبر پدر مدتی را نیز به شاگردی نزد دایی خود، استاد چراغی گذراند و در سالیان بعد خود و آموزش پسرخالهاش، استاد احمد رمضانی زاده لک، پسران داییاش، استاد حاج اسماعیل چراغی و استاد حاج رضا چراغی و همچنین برادران اسدپور پرداخت و شاگردانش ازاینرهگذر توشهها اندوختند.
استاد گل بازخان نخستین کار حرفهای خود را زمانیکه هنوز در عنفوان جوانی به سر میبرد در مسجد جامع گوهرشاد آغاز کرد و به مرمت و بازسازی این مهمترین بنای عهد تیموری پرداخت. چندی بعد به درخواست اداره بهداشت و درمان استان خراسان پاسخ گفت و به محلات پیرامونی شهر مشهد و دیگر روستاهای استان اعزام گشته تا تغییراتی در حمامهای خزینهدار آن روزگار به عمل آورد و آن مکانها را با دادن تغییرات در ساختار بیماریشان بدل به تن شور خانههای بهداشتی نماید. با تأسیس ادارهی حفاظت از آثار تاریخی در سال ۱۳۴۲ به استخدام این نهاد درآمد و در طول قریب به ۳۰ سال فعالیت مستمر در تمام شهرهای استان خراسان نظیر تربت حیدریه، تربت جام، نیشابور، خواف، فردوس و مشهد به مرمت و بازپیرایی بناهای تاریخی سرگرم شد. استاد غلامحسین گلباز خان درطول عمر ۷۰ پنجساله خود بیشاز ۳۰ سال را به فعالیت در زمینه مرمت، بازپیرایی و ساخت ابنیه سنتی و تاریخی استان خراسان گذراند. وی بههنگام مرگ، متأهل بود و ۴ فرض چند دختر داشت. از ایشان و هنر دست او دهها بلای وصال بهسازی شدهی تاریخی در اکناف این استان برجای مانده که از آن میان میتوان به ابنیه زیر اشاره نمود:
– مرمت و بازپیرایی مسجد تاریخی گوهرشاد آغا منتسب به دوره تیموری در شهر مقدس مشهد.
– مرمت، استحکامبخشی و بازسازی قسمتهایی از مجموعه بنای مزار شیخ احمد جام در شهر تربتجام.
– مرمت و استحکامبخشی مسجد تاریخی روستای پیوژن در شهرستان نیشابور.
– مرمت و بازسازی بنای مسجد جامع نیشابور.
– مرمت و استحکامبخشی مجموعه ابنیه مزار قطبالدین حیدر واقع در شهر تربتحیدریه.
– مرمت و استحکامبخشی مسجد جامع و مدرسه نجومی شهر گناباد.
– مرمت و استحکامبخشی مسجد جامع و شماری دیگر از ابنیه تاریخی شهرستان فردوس.
– مرمت و بازپیرایی بخشهایی از مدارس تاریخی دودر، بالاسر، میرزا جعفر خان مدرسه پریزاد در شهر مشهد.
– بازسازی و بازپیرایی تعدادی از حمامهای خزینهدار روستایی در سراسر استان خراسان و تبدیل آنها به حمامهای بهداشتی.
– مرمت و بازپیرایی بخشهایی از مزار مولانا ابوبکر تایبادی واقع در شهر تایباد.
– مرمت و استحکامبخش بخشهایی از مدرسه تاریخی غیاثیه خرگرد واقع در شهرستان خواف.
– مرمت و استحکام بخشی از بقعه تاریخی خواجه ربیع واقع در شهر مشهد و همچنین بازپیرایی گنبدی تاریخی در بلایی موسوم به پیر پالاندوز در شهر باشد و دهها بنای دیگر در سراسر خراسان [1].
منابع:
[1]. لباف خانیکی، رجبعلی و هادی تقی زاده. یادنامه معماران و معماری سنتی خراسان. موسسه تالیف ترجمه و نشر آثار هنری متن. 1396.
