استاد حسن خانی، شهریور سال ۱۳۳۲ در خانوادهای کشاورز با درآمدی متوسط در شهر نیشابور متولد شد. وی تحصیلات خود را تا پایان مقطع ابتدایی ادامه داد و پساز آن همراه پدر به کاربر زمینهای زراعی و باغات مشغول شد. در سال ۱۳۴۷ هنگامیکه وارد پانزدهمین سال زندگیاش میشد حرفه کشاورزی را ترک گفت و به آموختن فنون معماری سنتی کاشیکاری و بنایی روی آورد. برادرش حاج حسین خانی نخستین مشوق و استاد او در این حرفه بود. در آن زمان، وی یکی از اساتید بنام کاشیکار در استان خراسان بود که با آستان قدس رضوی همکاری میکرد.
حسن خانی به تبعیت از برادر بزرگتر برای کار به مجموعه آستان قدس رضوی آمد و تا فرا رسیدن زمان خدمت سربازی در آنجا مشغول بود. سال ۱۳۵۲ به خدمت سربازی فراخوانده شد و پساز پایان دوران نظام وظیفه، دوباره به حرفهای کاشیکاری و معماری سنتی روی آورد. اینبار نیز توسط برادرش با انجمن حفظ آثار ملی (میراث فرهنگی) آشنا گشت و در سال ۱۳۵۵ به استخدام سازمان میراث فرهنگی درآمد و تا موعد بازنشستگی قریب به ۳۴ سال به مرمت، بازسازی و احیای بناهای تاریخی مشغول گشت.
استاد خانی در این مدت شماری از بااهمیت ترین بناهای تاریخی استان خراسان رضوی را مرمت و بازپیرایی نمود که برخی از آنها به شرح زیر است:
-مرمت و بازسازی کاشیهای آسیبدیده و نفیس حرم مطهر رضوی در سال ۱۳۵۵
-مرمت و بازسازی کاشیهای معرق در مدرسه میرزا جعفر واقع در شهر مقدس مشهد در سال ۱۳۸۵.
-مر کاشیهایمت و تعمیر آسیبدیده بنای تاریخی مدرسه دودر واقع در جوار حرم مطهر رضوی به سال ۱۳۸۸.
-مرمت و بازسازی کاشیهای تخریبشده در بنای تاریخی مدرسه پریزاد واقع در شهر مقدس باشد.
– مرمت و بازسازی کاشیهای بنای تاریخی گنبد سبز واقع در شهر مقدس مشهد.
-مرمت و احیای کاشیهای آسیبدیده و تعویض آنها در بنای تاریخی مدرسه غیاثیه خرگرد شهرستان خواف .
-مرمت و احیای کاشیهای فرسوده آرامگاه حکیم عمر خیام، آرامگاه شیخ فریدالدین عطار و رباط شاهعباسی شهرستان نیشابور.
-مرمت و بازسازی بخشهای تخریب شدهی بازار قدیمی سر پوشیده نیشابور.
-ساخت کاشیهای معرق و نصب آن در بنای حوزه علمیه فضل بن شاذان در شهرستان نیشابور.
– مرمت و بازسازی سنگفرش کف آرامگاه حکیم عمر خیام نیشابور و ساخت بازارچه اطراف فضای سبز آرامگاه.
-احیا و بازسازی قسمتی از مسجد جامع نیشابور.
-مرمت و بازسازی آرامگاه جوانمرد قصاب واقع در شهر نیشابور.
-مرمت و بازسازی کاروان سرای شاه عباسی واقع در شهر شهر نیشابور.
-مرمت و احیای باغ تخریبشده نشاط و آخرین منزل نقاش بزرگ کمالالملک در شهرستان فیروزه روستایی تقیآباد.
-مرمت و بازسازی آرامگاه حاج ملاهادی سبزواری واقع در شهر سبزوار.
-طراحی و ساخت بناهای سنتی شهرک مرو در کشور ترکمنستان و نصب کاشیهای معرق بر بدنه این ابنیه.
– مرمت و تعویض کاشیهای آسیبدیده در بنای تاریخی آرامگاه رودکی واقع در کشور تاجیکستان.
-ساخت کاشی معرق و ارسال آنها به کشور لبنان جهت نصب بر روی ساختمانهایی در بیروت.
استاد حسن خانی، طی قریب به ۴۰ سال فعالیت و تلاش پیگیر هنری در زمینه مرمت و با ساخت بناهای تاریخی و تولید انواع کاشیهای سنتی، شاگردان انگشتشماری را آموزش داد که از آن میان ۲ پسرش، علی و حمید خونی، مراتب پیشرفت و ترقی را طی کرده و همراه پدر اولین کارگاه شخصی تولید انواع کاشی و نخستین کوره لعاب ۷ رنگ در شهر نیشابور را پساز پایان کنگره بزرگداشت حکیم عمر خیام در سال ۱۳۹۰ راهاندازی کردند. این کارگاه تا به امروز دایر و به تولید آثار سفارشی در زمینه قابها و کتیبههای کاشی ادامه میدهد.
استاد حسن خانی به زعم کارشناسان، در اجرای سقفهای گنبدی بازار سرپوشیده نیشابور و ترسیم و خط کردن قوسهای ۷ و ۵ حوزه علمیه فضل بن شاذان چنان مهارتی از خود نشان داده بود که تا مدتها در یاد سایر معمار آن باقی ماند. وی در سال ۱۳۸۹ به افتخار بازنشستگی نائل آمد. [1]
منابع:
[1]. لباف خانیکی، رجبعلی و هادی تقی زاده. یادنامه معماران و معماری سنتی خراسان. موسسه تالیف ترجمه و نشر آثار هنری متن. 1396
