ابوالحسن سنمار در سال 1307 خورشیدی در اصفهان متولد شد. پدر او مردی متدین و معتقد بود که به شغل معماری اشتغال داشت. تدین و اخلاص او باعث شد به « حاج علی مومن » نامبردار گردد. پدر بزرگ استاد ابوالحسن نیز استاد محمد معمار بود که به مغمارباشی مغروف کشته، در زمان حکومت مسعود میرزا ظل السلطان معروفیت و موقعیتی خاص داشت. ابوالحسن از 9 سالگی کار معماری را در کنار پدر شروع کرد و از همان آغاز علاقه ی بسیاری نسبت به بناهای تاریخی پیدا کرد او با استعداد و پشتکار بسیارش، دقایق و ظرایف معماری را از پدر آموخت و از نوجوانی سعی می کرد همچون بزرگترها به کارهای بنیادی اقدام نماید. زمانی که مرحوم حاج علی مؤمن، مسجد قراولخانه را در خیابان تاج واقع در محله ی احمد آباد اصفهان می ساخت، ابوالحسن، از آغاز کار در کنار او بود. علاقه ی استاد ابوالحسن نسبت به بناهای تاریخی شهر باعث گردید تا از همان آغاز کار همکاری مستمری با مقامات و مسؤولان باستان شناسی اصفهان داشته باشد.
در آن روزگار، معماران بسیاری بودند که رسما در استخدام اداره ی باستان شناسی نبودند، اما به دلیل علاقه به بناها و تعصب نسبت به آثار شهرشان و نیز به خاطر تخصص ، کارایی و تجربه، به طور مرتب در بناها با استادکاران ، کارشناسان و مهندسین این سازمان همکاری می کردند.
استاد ابوالحسن نیز یکی از استادکارانی بود که از جوانی با کار در بناها، از وجود معمارانی همچون مرحوم معارفی، متخصصین و کارشناسانی مانند مرحوم مهندس روانبد، بهره ها برده و نکته ها آموخته بود. این تجربیات باعث شدند تا استاد ابوالحسن پس از استخدام در وزارت فرهنگ و هنر وقت تمام اوقات خود را وقف مرمت و بازسازی آثار تاریخی اصفهان و دیگر شهرها نماید.
اگر چه در پرونده ی استخدامی استاد ابوالحسن سنمار، تاریخ شروع کار او در دفتر فنی سازمان ملی حفاظت آثار باستانی سال 1353 ذکر شده است، اما با توجه به مدارک خانوادگی و مصاحبه ای که با فرزند ایشان آقای اکبر سنمار صورت گرفته، در طول 30 سال کار در اصفهان و دیگر شهرها، آثار بسیاری از خود بر جای گذاشته است. برای معرفی کارهای انجام شده آن مرحوم، علاوه بر پرونده ی استخدامی، با کارشناسانی همچون مهندس حسین آقا جانی نیز گفتگو شده است. علاوه بر آن، فرزند آن مرحوم نیز با مراجعه به سوابق و مدارک خانوادگی، طی یادداشتی، اقدامات انجام شده به وسیله ی پدر خود را برای نویسنده ی این سطور ذکر کرده است. لذا اقدامات و کارهای مرمتی استاد ابوالحسن سنمار، به شرح زیر قید می شود :
. مرحوم استاد ابوالحسن سنمار در استحکام بخشی پل شهرستان با مرحوم استاد علی منشئی همکاری داشته است.
.در تعمیرات اساسی سی و سه پل نیز استاد ابو الحسن سنمار حضور فعال داشته است.
. در مرمت قسمت های مختلف مسجد جامع به دفعات شرکت داشته است.
. در مقبره ی هارون ولایت، رواق و پشت بغل ها و حیاط را مرمت کرده است.
. در پل خواجو و امامزاده اسماعیل و پل جویی، استاد ابوالحسن مرمت هایی کرده است.
. از کارهای اساسی مرحوم سنمار مرمت کامل پل مارنان است. در زمانی که آقای مهندس باقر آیت الله زاده شیرازی دفتر فنی سازمان در اصفهان را اداره می کرد چند دهنه از پل مارنان به کلی خراب شده بود به طوری که این اثر نفیس با خطر جدی روبه رو بود به دستور آقای مهندس شیرازی، استاد ابوالحسن مهم گردید. آن مرحوم اطراف پایه های پل را قالب بندی کرده و چون آب زاینده رود در جریان بوده است، داخل پایه های پل را با شن وسیمان پر می کنند.
پل مارنان با زحمت بسیار و تمهیدات فراوان مرمت می شود. نحوه ی مرمت این پل تاریخی مورد تایید آقای مهندس شیرازی و سایر کارشناسان خبره قرارمی گیرد
. در مسجد امام، در پی بندی های سر در تعمیرات اساسی به وسیله مرحوم سنمار انجام شده است.
. در مسجد شیخ لطف الله و عمارت چهلستون نیز به همین نحو عمل شده است
. در عمارت قیصریه، مرمت سر در و قسمت شربت خانه، به وسیله ی استاد ابوالحسن انجام می شود.
. در بازارهای اطراف میدان امام، بازسازی طاق و چشمه ها با حضور مرحوم استاد ابوالحسن و همکاری استاد رجبعلی سنمار و استاد هاشم سنمار انجاممی شود.
. در بازار مسگرها، بازار صرافها، بازار کفاشها، هشت بهشت، توحیدخانه، منارجنبان، آتشگاه، مسجد لنبان مرحوم استاد ابوالحسن سنمار از هیچ کوششیفروگذار نکرده و برای مرمت آنها آنچه در توان داشت، انجام می داد.در جلفانیز فعالیت بسیار کرد. هنگامی که مرمت این خانه برای استقرار دانشگاه هنر در آن شروع « سوکیاس » . استاد ابوالحسن سنمار در خانه ی قدیمیشد، استاد ابوالحسن، طاق و چشمه های سرویس های بهداشتی را احداث و ضمن آن، بر کار سایر معماران نیز نظارت می کرد. آقای مهندس آقاجانی کهخود در مرمت این خانه نقش اساسی داشته اند می گوید که مرحوم سنمار سال ها در مرمت این خانه قدیمی با مرحوم مهندس شیرازی همکاری کردهاست.
. در مرمت خانه ی قدیمی حقیقی که آن نیز در اختیار دانشگاه هنر است مرحوم سنمار نقش فعال داشت.
. تعدادی از کلیساهای اصفهان نیز به وسیله ی استاد ابوالحسن مورد مرمت قرار گرفته است
. همان طور که عنوان شد شروع کار رسمی استاد ابوالحسن از سال 1353 است. از این تاریخ مسافرت های او به شهرهای استان و سایر شهرهای ایران باذکر نوع کار وی ثبت شده است. بنابراین از این پس مرمت هایی را که مرحوم سنمار در شهرهای دیگر انجام داده است ذکر می کنیم.
. استاد ابوالحسن در سال 1354 به خمینی شهر رفته و مسجد جامع این شهر را تنگ گذاری و استحکام بخشی کرده است. . در همین سال به شهرضا رفته تا با تنگ گذاری مسجد جامع، این بنا را استحکامبخشی کند.
. مسجد جامع پوده ی شهرضا و مسجد جامع میمه دو بنایی هستند که در سال 1354 به وسیله مرحوم سنمار مرمت شده اند.
. در سال 1355 مرحوم سنمار به اردستان ، زواره و گلپایگان رفته و مساجد جامع و دیگر بناهای این شهرها را مورد مرمت قرار داده است
. در سال 1358 به ورزنه رفته و طاق مسجد جامع را از جرز تا زیر طاق تجدیدکرده است.
. مرمت راهرو شرقی ، مرمت و گچ کاری سطوح داخلی مسجد جامع ورزنه در همین سفر انجام گرفته است.
. در همین سال، سازمان ملی حفاظت آثار باستانی مرحوم سنمار را به ساوه اعزام کرده تا مسجد جامع این شهر را مرمت کند. این کار دو ماه به طولانجامید و فعالیت های مرمتی انجام شده توسط آن مرحوم مورد تایید مسؤولین و کارشناسان سازمان متبوع قرار گرفته است.
. در اواخر سال 1358 مرحوم سنمار به گلپایگان رفته است تا از گنبد بابا مصری که در حال تخریب بوده بازدید به عمل آورد.
. سال 1359 مرحوم استاد ابوالحسن برای ارزیابی و تعمیرات پل تاریخی ورزنه به این شهر مسافرت کرده و به مدت یک ماه عملیات مرمتی پل را انجام داد.
. در همین سال به برسیان اعزام شد تا علاوه بر پوشش طاق های مجموعه ی تاریخی برسیان این بناها را مرمت کامل بنماید. در اواخر سال 1359 نیزمسجد جامع ورزنه را مرمت کرده است
. در سال 1360 مرحوم سنمار برای مرمت آثار تاریخی منطقه ی چهارمحال و بختیاری به این استان اعزام می شود. مرمت بناهای چهارمحال و بختیاری40روز به طول می انجامد و مدیر کل وقت اداره ارشاد اسلامی آن استان، وی را به خاطر مرمت مسجد جامع تشویق می کند.
. در همین سال، مرحوم سنمار به ورزنه می رود و جبهه ی جنوب غربی مسجد جامع را تنگ گذاری می کند. این عملیات 10 روز به طول می انجامد.
. در سال 1361 مرحوم استاد ابوالحسن به سهروفیروزان اعزام می شود تا پل بابا
محمود را مرمت کند.
. در همین سال، پی بندی و تعمیرات ضروری مسجد جامع ورزنه را انجام می دهد.
بازدید از بناهای کاشان و بررسی آنها، همچنین ارائه ی طرح مرمتی بناهای این
شهر نیز در همین سال، انجام شده است، و برای آن برنامه مرمت ارائه نماید.
. مرحوم سنمار در سال 1361 بقعه ی پیربکران و مسجد جامع پوده را مرمت کرده است.
. در سال 1362 مرحوم سنمار به ورزنه می رود تا مرمت پل تاریخی ورزنه را انجام دهد.
. در همین سال تعمیرات بقعه ی سید السادات گلپایگان انجام شد.
. در سال 1363 استاد ابوالحسن به پوده ی شهرضا می رود و امامزاده ی پوده را
مرمت می کند.
در سال 1366 صدا و سیما از مرحوم سنمار برای تهیه ی فیلمی در برسیان دعوت به عمل می آورد. این فیلم درباره ی معماری سنتی و بناهای تاریخی بوده
است و مرحوم سنمار توضیحات کامل و مفصلی ارائه می کند.
. در سال 1367 مرحوم سنمار مسجد جامع دشتی و مسجد قدیمی گار را مرمت می کند
. در همین سال به جهاد آباد (چاله سیاه ) رفته و کاروانسرای این روستا را مرمت
می کند.
. در سال 1369 استاد ابوالحسن به مورچه خورت می رود و کاروانسرای آن را مرمت می کند.
. در سال 1370 در اشترجان، بناهای تاریخی را مرمت می کند.
سنمار در کنار کارهای انجام شده در شهرها و بخش هایی که گفته شد، در بناهای اصفهان نیز حضور فعال داشته است. برخی از این مرمت ها در پرونده ی آن مرحوم ثبت شده و چون محل کار وی اصفهان بوده، بیشتر ماموریت ها به طور شفاهی به وی ابلاغ می شده است.
از جمله در سال 1362 به مدت سه ماه در کارگاه تعمیراتی توحیدخانه ، میدان امام و عمارت رکیب خانه کار کرده است.از آثار شاخص و کارهای مهم مرحوم استاد ابوالحسن سنمار بازسازی و مرمت
مسجد حاج محمد جعفر آباده ای است .
این اثر نفیس که از بناهای بسیار عالی دوره ی قاجاریه است، در خرداد ماه 1363 مورد حمله ی دشمن بعثی عراق قرار گرفت و برخی قسمت های آن با
راکت کاملا تخریب شد. از آن جمله، شبستان غربی بود که مرحوم سنمار با توجه به نقشه ی مسجد که در آرشیو اداره ی متبوعش موجود بود، توانست شبستان را به صورت اولیه بازسازی کند.
آقای مهندس آقاجانی به نگارنده ی این سطور اظهار داشت که تمام قسمت های شبستان را مرحوم سنمار مرمت و بازسازی کرده است
همچنین در بمباران قسمت های شرقی مسجد جامع که قسمتی از بازار جنب مسجد تخریب شد، مرحوم سنمار سقف ها را دوباره به شیوه ی قدیمی و
طاق و چشمه برپا کرد.
مرحوم سنمار به خاطر جدیت در کار و علاقه و پشتکار و تعصب نسبت به بناهای تاریخی، بارها مورد قدردانی و تشویق مقامات و مسؤولین قرار گرفت در تاریخ. 27/3/1363 از طرف آقای دکتر جبل عاملی رئیس وقت دفتر فنی سازمان در اصفهان تشویق شده و به خاطر جدیت در کار، از وی قدردانی به عمل آمده است. در تاریخ 10/8/ 1366نیز وضعیت شغلی وی با قید (عالی) ارزیابی شده استپ. در تاریخ 30/4/ 1375 به موجب نامه ی شماره ی 2486/13/13 درروند توسعه ي فرهنگي بعد از پيروزي انقلاب نقش مهم داشته به استانداري اصفهان معرفي نموده است. از جمله شاخص هايي که در اين نامه در مورد وي و هم رديفانش ذکر شده فعاليت مستمر، سابقه در خلق آثار هنري، انتقال تجربيات به نسل بعدي، خلق آثار بديع و منحصر به فرد و نگهداري از آن آثار، بوده است.
استاد ابوالحسن سنمار در سال 73 بازنشسته گرديد، ليکن تا زماني که بيمار و بستري نشده بود به همکاري با سازمان ميراث فرهنگي ادامه مي داد. استاد ابوالحسن در تاريخ1376/10/19پس از سال ها همکاری با سازمان میراث فرهنگی و با سابقه ای بیش از 50 سال خدمت به آثار تاریخی اصفهان و سایر شهرهای ایران، به رحمت ایزدی پیوست.
در اطلاعیه ای که سازمان میراث فرهنگی انتشار داد، به خدمات آن مرحوم در مرمت بناها، مخصوصا بازسازی مسجد حاج محمد جعفر آباده ای اشاره شده بود. از مرحوم سنمار شش فرزند به جای مانده که یکی از آنها پسر وبقیه دختر هستند. با مرگ مرحوم سنمار، یکی دیگر از معماران و استادکاران بی بدیل روی در نقاب خاک کشید. مردی که همچون دیگر سنمارها، منشئی ها و معارفی های قسمت اعظم عمر پربارش را صرف خدمت به آثار تاریخی این مرز و بوم نمود[1]
منابع:
[1]. سجادی نائینی، سید مهدی. معماران و مرمتگران سنتی اصفهان. سازمان فرهنگی هنری شهرداری اصفهان. 1387